ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Δ. ΛΥΡΑ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ
Ο Οκτώβριος παράγεται απ' τη λατινική October, που σημαίνει όγδοος. Αρχικά ήταν ο όγδοος μήνας στο ρωμαϊκό ημερολόγιο και μετά την καθιέρωση του Ιανουαρίου ως πρώτου, έγινε δέκατος. Ηταν ο τέταρτος μήνας του αττικού έτους. Ονομάστηκε Πυανεψιών από τα ιερά Πυανέψια ή Πυανόψια, εορτή προς τιμήν του Απόλλωνα.
ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛEΣΜΑΤΑ 
Ο Ποδαλείριος, ο άλλος γιός του Ασκληπιού, μετά την πτώση της Τροίας και καθώς πήρε την επιστροφή για την πατρίδα από λάθος βρίσκεται στην Καρία. Εκεί λοιπόν στην άγνωστη για αυτόν γη, συνάντησε ένας βοσκό ο οποίος προσφέρθηκε να τον βοηθήσει και τον οδήγησε στον τοπικό βασιλιά Δαμαιθό. Ο Δαμαιθός είχε μια κόρη την Σύρνα, η οποία είχε ένα ατύχημα. Είχε πέσει από την στέγη του σπιτιού και ήταν σοβαρά τραυματισμένη. Για τον λόγο αυτό ο Δαμαιθός ήταν πολύ στεναχωρημένος, αφού δεν μπορούσε να κάνει τίποτα για να ανακουφίσει τον πόνο της κόρης του. Μόλις ο Ποδαλείριος έμαθε τον λόγο της θλίψης του Δάμαιθου, αμέσως ζήτησε να την δει. Η θεραπεία την οποία ακολούθησε περιγράφεται στην Ωγυγία του Σταγειρίτη λέει χαρακτηριστικά: «Ταύτην τοίνυν φλεβοτομήσας ο Ποδαλείριος κατ’ αμφοτέρους τους βραχίονας, και θεραπεύσας…», Ωγυγία,Αθ.Σταγειρίτης, Περί Μαχάονος και Ποδαλειρίου, κεφ. Ι’.
Αμέσως με την έκρηξη της επανάστασης του ΄21 το μοναστήρι του Βουλκάνου ζει έντονα τον παλμό του αγώνα, και προσφέρει τις υπηρεσίες προκειμένου να γίνει πραγματικότητα το όραμα της εθνικής παλιγγενεσίας. Σε ξεχωριστό φάκελο του αρχείου των αγωνιστών, καταγράφονται με κάθε λεπτομέρεια όλα τα χρηματικά ποσά καθώς και οι διάφορες άλλες πολύτιμες υπηρεσίες που προσέφερε το μοναστήρι για την διατροφή και ενίσχυση των επαναστατικών στρατευμάτων που περνούσαν απ΄ εκεί. Το 1822 οι μοναχοί έδωσαν στην ερανική επιτροπή αγώνα την οποία αποτελούσαν ο Γ. Δαρειώτης και ο μοναχός άνθιμος Βουλκανιώτης σκεύη αξίας 3.600 γροσίων. Το 1823 εδόθηκαν στον έπαρχον Μεσσήνης Πάγκαλο διάφορα είδη αξίας 2.250 γροσίων. Στις 26 Μαΐου του ίδιου έτους η Μονή του Βουλκάνου εχορήγησε στην Πελοποννησιακή Γερουσία χρεωστική ομολογία 8.000 γροσίων για την κάλυψη αναγκών του πολέμου η οποία όμως ποτέ δεν εξοφλήθηκε.Πέρα από την υλική συνδρομή, το μοναστήρι του Βουλκάνου εβοήθησε και ενεργά τον απελευθερωτικό αγώνα. Βουλκανιώτης ιερομόναχος Ιωσήφ πολέμησε γενναία με το καριοφίλι του τους Τούρκους παίρνοντας μέρος σε πολλές μάχες. Επέζησε του αγώνα και μετά την απελευθέρωση ξαναγύρισε στο μοναστήρι όπου πέθανε το 1861 σε ηλικία 90 χρονών. Επίσης ο Αγάπιος Σπηλιωτόπουλος ο οποίος διετέλεσε και διάκος του Παλαιού Πατρών Γερμανού, πήρε ενεργό μέρος στον αγώνα και πρόσφερε πολύτιμες υπηρεσίες στην υπόθεση της Λευτεριάς.
Τα Χοιροσφάγια ή Γουρνοσφαξιές στην καθομιλουμένη της περιοχής μας, από τα Βυζαντινά χρόνια έως την 10/ετία του '70 , αποτελούσαν ουσιαστική ανάγκη επιβίωσης των ντόπιων πληθυσμών. Κάθε οικογένεια, εξέτρεφε κάθε χρόνο από ένα γουρούνι, τον οποίο έσφαζαν και το περισσότερο κρέας του γινότανε παστό και λουκάνικα. Αυτός ήταν ο μοναδικός τρόπος διατήρησης του κρέατος,αφού ψυγεία δεν υπήρχαν.Η ημέρα των "Χοιροσφαγίων" ξεκινούσε την αυγή με το άναμμα της φωτιάς για να γίνει το νερό πολύ καυτό , με το οποίο θα μαδούσαν το γουρούνι. Λίγο μετά έφθανε ο τελών χρέη χασάπη χωρικός με την ομάδα του που είχε ειδοποιηθεί από πριν και περιλάβαιναν το ''άτυχο'' το ζώο, συχνά με πολύ δυσκολία, λες και αυτό είχε δει τη νύχτα κακό όνειρο.Oι χοιροσφάχτες ήταν συνήθως ομάδες φίλων μεταξύ τους,που έσφαζαν το χοιρινό του καθενός με τη σειρά και έτρωγαν τον πρώτο μεζέ,που ήταν ο καρούτζος,κομμάτι κρέατος από το λαιμό του γουρουνιού στο σημείο που είχε γίνει η τομή του σφαξήματος.Συνέβαινε πολλές φορές και ενώ ο μεζές αυτός ψηνόταν στα κάρβουνα,το χοιρινό καίτοι σφαγμένο,σηκωνόταν και γεμάτο αίματα έτρεχε μέσα στην αυλή ή τον κήπο του σπιτιού, έως που έπεφτε σε λίγο άψυχο. Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου ήταν για τα χοιρινά η μαύρη για αυτά επέτειος των χοιροσφαγίων. Το κρέας , αφού το τσιγάριζαν, έβγαζαν το λίπος, μέσα στο οποίο συντηρούσαν τις τσιγαρίδες καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου, έως τελικής ''κατανάλωσης''. 
Το ψάρεμα κάποτε στο ποτάμι της Μαυροζούμενας ήταν μια πολύ συχνή ενασχόληση των Βαλυραίων.Τα ψάρια του γλυκού νερού,σε παλιές εποχές, ήταν τα μόνα διαθέσιμα. Θαλασσινά δεν υπήρχαν αλλά και η φτώχεια ανάγκαζε τον κόσμο να ψαρεύει στο ποτάμι μας,για να συμπληρώσει το οικογενειακό τραπέζι. Τότε η μόλυνση δεν είχε μολύνει τα νερά και κάθε τι ποταμίσιο ήταν καθαρό και κατάλληλο προς βρώση. Τρόποι ψαρέματος υπήρχαν αρκετοί. Ένας πιο συνηθισμένος και μεγάλης απόδοσης τρόπος ήταν η καλαμωτή,όπως αυτή διακρίνεται στην διπλανή φωτογραφία.Η κυρά Θανάσω η μυλωνού που άλεθε το σιτάρι στον παλιό μύλο του χωριού,είχε παράλληλα στήσει στην κοίτη της Μαυροζούμενας και την καλαμωτή της, για να τρώει κανένα ψαράκι αυτή και οικογένειά της. Πλούσια ήταν κάθε φορά η ψαριά γεμάτη κεφαλόπουλα,τριχόπουλα, χαμοσούρτια, χέλια, και καβούρια.Ροβόλαγε νωρίς πρωί-πρωί και γέμιζε το καλάθι της.Με τα πολλά και με τα λίγα,πήρε πρέφα την καλαμωτή και ένας τσοπάνος που είχε το μαντρί του απόπερα στις ελιές και του μπήκε η ιδέα να φάει και αυτός κανένα ψαράκι. Μόνο που ''γλυκάθηκε'' από τη πρώτη φορά και του έγινε συνήθεια. Έτσι λοιπόν έπαιρνε τα άγρια χαράματα τη καρδάρα του και ξάφριζε κυριολεκτικά την καλαμωτή.Η κυρά Θανάσω ήταν πολύ έξυπνη γυναίκα και γρήγορα την ψιλιάστηκε τη δουλειά. Αμέσως έβαλε σε εφαρμογή σχέδιο για την ''σύλληψη'' και την παραδειγματική τιμωρία του δράστη. Έτσι μια νύχτα γέμισε μπροστογιομή την τσιάγκρα της με μπαρούτι,προσθέτοντας αντί για σκάγια,χοντρό αλάτι και ψιλοφάσολα!!! Κρύφτηκε λοιπόν από τις πέντε τα χαράματα πίσω από κάτι λιγιές με το όπλο της προτεταμένο και περίμενε τον απρόσκλητο επισκέπτη. Πράγματι αυτός δεν άργησε να φανεί,σα σκιά μέσα στο σκοτάδι,κρατώντας την καρδάρα του,που αντί για γάλα τα πρωινά,την ''ασήμωνε'' πρώτα τώρα τελευταία με φρέσκα ψαράκια Μαυροζούμενας.Η κυρά Θανάσω τον άφησε να πλησιάσει στην καλαμωτή και όταν αυτός έσκυψε να πάρει τη λεία του,σηκώθηκε όρθια και του φώναξε:Αλτ μπαγάσα και σ' έφαγα. Δεν περίμενε περαιτέρω ενέργειες του δράστη και αμέσως του έσκασε μια μπαταριά στα προτεταμένα από το σκύψιμο οπίσθια του. Τρομαγμένος ο βλάχος τόβαλε στα πόδια πετώντας τη καρδάρα κατάχαμα και ακόμα τρέχει από το τσούξιμο του αλατιού στον πισινό του. Ένας Θεός ξέρει που στα καπινίδια έχει σκαπετήσει, αφού ακόμα τρέχει!!! 
Για να φτάσουμε στο 1821 το ελληνικό έθνος έδωσε πολλούς αγώνες για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού με βαρύτατο φόρο αίματος.
Είναι αλήθεια ότι ξαφνιάστηκα ευχάριστα από την πρωτοβουλία του ΣΚΑΪ να δημιουργήσει ντοκιμαντέρ για τον αγώνα της ανεξαρτησίας των Ελλήνων που ξεκίνησε το 1821. Μία παραγωγή που έλειπε σαν οργανωμένη προσπάθεια, αλλά και ακριβή και αισθητικά άρτια.Είναι όμως αλήθεια ότι από τον τίτλο της, από το διαφημιστικό της, με ξένισε και με εξόργισε...Η αλήθεια είναι ότι η επανάσταση των Ελλήνων το 1821, οδήγησε στη δημιουργία, για πρώτη φορά μετά ίσως από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, μίας Ελληνικής κρατικής οντότητας. Σε καμία όμως περίπτωση, δεν αποτέλεσε τη γέννηση ενός Έθνους. Αυτό στον ΣΚΑΪ το κατάλαβαν νωρίς και μετά από αντιδράσεις, το άλλαξαν με την ιστορική αλήθεια της γέννησης ενός Έθνους-Κράτους... Η συνέχεια, όμως, ήταν χειρότερη και πραγματικά δεν βλέπω πώς μπορεί να "μαζευτεί", ένα τόσο μεγάλο, με εθνικές διαστάσεις, τηλεοπτικό ατόπημα... Στη σύγχρονη εποχή είναι πολύ μεγάλη υπόθεση η επικοινωνία και η πληροφορία. Έχει το σημαντικότερο ρόλο από ποτέ... Δεν είμαι ιστορικός. Δεν θέλω να κάνω τον έξυπνο. Βασίζομαι σε όσα μου δίδαξαν οι Ιστορικοί που είχα στο σχολειό μου. Και δεν νομίζω ότι το σχολειό μου δεν μου έμαθε γράμματα... Με αυτά λοιπόν τα λίγα που ξέρω, έχω να καταθέσω αυτά: Το Ελληνικό Έθνος, όπως αυτό ορίζεται από την αρχαία εποχή, λόγω και των συνθηκών τότε, ποτέ δεν ταυτίστηκε και δεν προσδιορίστηκε στα όρια μίας κρατικής οντότητας. Οι λόγοι, κατά την άποψή μου, λόγοι διοικητικοί και λόγοι ιδιοσυγκρασίας των Ελλήνων, λόγοι που κρατούν μέχρι σήμερα, σαν μία ιστορική απόδειξη ότι είμαστε γνήσιοι απόγονοι μίας νοοτροπίας και ενός πολιτισμού που δεν μπορεί εύκολα να μας κρατήσει μαζί, κάτω από μία διοίκηση ενιαία...Πόλεις-κράτη, πολλές ονομασίες, αλλά και ένα όνομα που πάντοτε χαρακτήριζε και προσδιόριζε αυτόν το λαό, σαν κοινωνό ίδιου αίματος (όμαιμον), ίδιας θρησκείας (ομόθρησκον), εθίμων και ηθών (ομόδοξον), κοινών χώρων λατρείας, κοινού πολιτισμού: Έλληνες. Αυτό το όνομα, δεν το ανακάλυψε ο Κοραής φυσικά, αλλά αποτέλεσε τον συνεκτικό κρίκο που -όχι τυχαία- συνέδεσε τις γενιές των Ελλήνων από την αρχαιότητα και επικράτησε όταν αποφασίσαμε να κάνουμε δικό μας κράτος.Είναι ιστορική αλήθεια ότι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και το Βυζάντιο δεν αποτέλεσαν ποτέ Ελληνικά Κράτη. Ήταν κρατικές οντότητες όπου οι Έλληνες ήταν κυρίαρχοι κυρίως πολιτιστικά και διοικητικά. Σήμερα υπάρχουν δύο κράτη Ελληνικά (συχνά το ξεχνάμε ή δεν μας αφήνουν να το θυμόμαστε): Η Ελλάδα και η Κύπρος, με την δεύτερη να ευχόμαστε να είναι ένα δικοινοτικό κράτος, αλλά de facto μέχρι σήμερα είναι διασπασμένη σε δύο, το Ελληνοκυπριακό Κράτος και το Τουρκοκυπριακό ψευδοκράτος.Η αλήθεια είναι πραγματικά πολύ περίεργη υπόθεση. Μπορείς να την πεις με τέτοιο τρόπο που και κανένας να μην μπορεί να σου πει τίποτα, αλλά και να κρύψεις την ίδια την αλήθεια... Αυτή η άτιμη εποχή της πληροφορίας και της επικοινωνίας...
Μία από τις πιο γνωστές λαϊκές δοξασίες είναι αυτή των καλικαντζάρων. Σ' ολόκληρη την Ελλάδα, από τα Χριστούγεννα έως την παραμονή των Φώτων, υπήρχε ο θρύλος των Καλικαντζάρων. Κατά τη λαϊκή φαντασία, είναι «μαυριδεροί με κόκκινα μάτια, με τρίχινα πόδια, με χέρια σαν της μαϊμούς κι έχουν όλο το κορμί τους τριχωτό. Μπαίνουν στα σπίτια και τρώνε τις τηγανίτες και τα γλυκά».Υπάρχουν πολλές εκδοχές για την ετυμολογική εξήγηση της λέξης καλικάντζαρος. Οι πιο γνωστές απ αυτές είναι:
