ΒΑΛΥΡΑ:ΙΣΤΟΡΙΑ,ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ,ΠΑΡΑΔΟΣΗ.

Βαλύρα:Με την μηχανή του χρόνου... στα χρόνια τα παλιά

2012-02-12T19:35:00.000+02:00

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Δ. ΛΥΡΑ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΒΑΛΥΡΑ ΙΘΩΜΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ, ΤΚ 24002, ΤΗΛ. 2724071016

1. ΕΜΠΟΡΟΡΑΠΤΗΣ, ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΠΕΡΙΒΟΛΑΡΗΣ

ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟ ΕΜΠΟΡΟΡΑΦΕΙΟ ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ ΠΕΡΙΒΟΛΑΡΗ, Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ, Η ΚΟΡΗ ΤΟΥΣ ΒΑΣΩ, Ο ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ, Ο ΓΟΡΓΟΝΗΣ ΠΑΠΑΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ, Ο ΦΩΤΗΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ Ο ΝΙΚΟΣ ΤΣΑΓΚΑΡΗΣ.

Διαβάστε περισσότερα...

Βαλύρα:Θλιβερές ιστορικές διαδρομές-Οι αδικοχαμένοι Βαλυραίοι στη κατοχή και τον εμφύλιο

2012-01-29T19:39:00.001+02:00

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Δ. ΛΥΡΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΒΑΛΥΡΑ ΙΘΩΜΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΤΚ 24002

ΤΗΛ.2724071016

Για να θυμούνται οι παλαιότεροι, να μαθαίνουν οι νεότεροι και να ευχόμαστε όλοι να μην ξανασυμβούν ποτέ τέτοια τραγικά γεγονότα

Κάνουμε μια καταγραφή των 24 αδικοχαμένων του χωριού μας, χωρίς κριτική και απόδοση ευθυνών στη μια μεριά ή την άλλη και τους μνημονεύουμε για να μην ξεχαστούν. Οι αδικοχαμένοι συμπατριώτες μας είναι οι παρακάτω:

Κωνσταντίνος Στυλ. Μπάμπαλης Ανθ/στής Χωρ/κής,Γεώργιος Στυ. Μπάμπαλης Χωροφύλαξ,

Βασίλειος Καπότης Ανθ/της Χωρ/κής,Παναγιώτης Καπότης (Υιός),Αθανάσιος Δ. Δημόπουλος,

Αγαθοκλής Γ. Μακρής Λοχίας,Βασίλειος Αθ. Μπάκας Χωρ.,Κωνσταντίνος Δ. Γρίβας Χωρ.,Γεώργιος Π. Καρύδης,Γεώργιος Φιλίππου,Μαρία Σταθοπούλου,Αθανάσιος Καλαμπόκης,

Κωνσταντίνος Μανωλόπουλος Διδάσκαλος,Ευστάθιος, Μανωλόπουλος Ευστάθιος , Αθ. Σπηλιώτης,Δημήτριος Αθ. Σπηλιώτης,Βασίλειος Νικολόπουλος, Αθανάσιος Βας. Χαλικούρας,

Κώστας ΧριστάκηςΧρύσανθος Σταυριανόπουλος,Λεωνίδας Κοντοδήμος, Αφροδίτη Γεωργακοπούλου,Στέφανος Μπάκας 23-24 Τα αδέλφια Κώστας και Νίκος Χαραλαμπόπουλος.

Ακολουθούν σύντομα βιογραφικά των τραγικών θυμάτων:

Διαβάστε περισσότερα »

Βαλύρα: Ιστορικές διαδρομές στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική

2012-01-16T23:11:00.002+02:00

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Δ. ΛΥΡΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΒΑΛΥΡΑ ΙΘΩΜΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΤΚ 24002

Τηλ. 2724071016

Οι παραδοσιακοί οικισμοί διατηρούν την ιστορική μνήμη μέσα από τη συνειδητή επιλογή των κατασκευαστικών τεχνικών και τοπικών υλικών. Αξιοποιούν και ενσωματώνουν στο σχεδιασμό φυσικά στοιχεία που λειτουργούν προς όφελος της ενεργειακής απόδοσης και τέλος προσφέρουν άνεση όλο το χρόνο, άπλετο φυσικό φωτισμό, δροσιά και κατάλληλο αερισμό.

Η ανώνυμη λαϊκή αρχιτεκτονική εξελίχθηκε μέσα στο χρόνο, μέσα από την παρατήρηση και την εμπειρία των ανθρώπων από τη ζωή τους μέσα από το φυσικό περιβάλλον, εμπειρία που μεταφερόταν από τη μια γενιά στην άλλη. Εκεί αντιμετωπίστηκαν πολλές δυσκολίες σχετικά με τις ανάγκες της ζωής τους και τους διαθέσιμους φυσικούς πόρους...

Διαβάστε περισσότερα »

Βαλύρα: Ιστορικές διαδρομές...

2011-12-09T23:11:00.003+02:00

Εκλογικοί κατάλογοι Βαλύρας του τέως Δήμου Οιχαλίας

ετών:1844, 1865, 1873

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Δ. ΛΥΡΑ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΒΑΛΥΡΑ ΙΘΩΜΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΤΚ 24002

ΤΗΛ.2724071016

ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΗΜΟΥ ΟΙΧΑΛΙΑΣ ΕΤΟΥΣ 1847, Α Α 1- 793

Δ. Δ. ΤΖΕΦΕΡΕΜΙΝΗ 261- 372

ΦΙΛΙΑ, ΔΟΓΑΝΤΖΗΔΕΣ, ΛΟΥΤΡΟ, ΒΕΛΑΝΙΔΙΑ, ΤΟΣΚΕΣΙ, ΣΠΑΝΟΧΩΡΙ, ΜΕΛΙΓΑΛΑ, ΤΣΑΟΥΣΙ, ΤΣΕΦΕΡΕΜΙΝΗ,

ΖΕΥΓΟΛΑΤΙΟ, ΣΙΑΜΟΥ, ΚΑΤΣΑΡΟΥ, ΑΛΗΤΣΕΛΕΠΗ, ΜΠΑΛΑ, ΑΛΕΙΤΟΥΡΓΙ, ΣΚΑΛΑ, ΣΟΛΑΚΙ, ΖΕΖΑ, ΣΙΑΜΟΥ, ΜΠΟΥΓΑ

Εν Μελιγαλά την 22 Μαίου 1844

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΟΙΧΑΛΙΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ ΣΤΑΘΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ

Οι Πάρεδροι

Διαβάστε περισσότερα »

Βαλύρα:Αναζητώντας τους προγόνους και τις ρίζες μας...

2011-12-08T17:16:00.000+02:00

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Δ. ΛΥΡΑ

ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΒΑΛΥΡΑ ΙΘΩΜΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

ΤΚ 24002 ΤΗΛ. 2724071016

Σε τρεις συνέχειες θα αναρτηθούν τα ονόματα των εκλογικών καταλόγων του δημοτικού διαμερίσματος Βαλύρας, του τότε προϋπάρχοντος δήμου Οιχαλίας, 1840-1912, και αργότερα θα αναρτηθούν τα ονοματεπώνυμα άλλων ετών. Τα ονοματεπώνυμα των εκλογέων Βαλυραίων είναι τα έτη 1847, 1865, 1873. Οι δύο πρώτοι κατάλογοι έχουν πρώτα το επίθετο και ακολουθεί το όνομα, ενώ ο τρίτος έχει πρώτα το όνομα και μετά ακολουθεί το επίθετο. Από τους καταλόγους αυτούς, μπορούν να μελετηθούν τα γενεαλογικά δέντρα του κάθε επώνυμου, ποιες οικογένειες συνεχίζουν να υπάρχουν, και σε ποιες οικογένειες το επώνυμο έχει εξαφανιστεί.

Τα ονοματεπώνυμα από τα δημοτικά διαμερίσματα Βαλύρα, Μελιγαλά και Στενύκλαρο είναι γραμμένα και στο πόνημα του ιερέα, από το Στενύκλαρο, Αριστομένη Μαρμαρά, που κυκλοφόρησε το 2010.

Για όποιον ενδιαφέρεται να βρει τους εκλογικούς καταλόγους του χωριού του, η του δήμου του, η διαδικασία είναι πολύ απλή. Στην ηλεκτρονική διεύθυνση WWW.gak.gr εμφανίζονται διάφορα αρχεία. Στο αρχείο: Εκλογικά αρχείου βουλής των Ελλήνων 1844-1893 και με τη χρήση του αρχειομνήμονα επιλέγει το δήμο που τον ενδιαφέρει και το έτος.

Διαβάστε περισσότερα »

Τοπονύμια Βαλύρας και σύνορα με όμορα χωριά

2011-11-17T21:51:00.001+02:00

Γράφει ο Γιάννης Δ.Λύρας

ΣΙΟΡΙΖΑ. Από Μπαρακάρη μέχρι Κουρετέΐκα

ΠΛΑΤΩΝΑ.Από πάνω Μούλκι μέχρι ρέμα Σουβάλας

ΣΟΥΒΑΛΑ.Από ρέμα Σουβάλας μέχρι παληόμυλο

ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑΚΑ.Τα χτήματα πάνω από το δρόμο που δόθηκαν σε ακτήμονες Βαλυραίους το 1953 από τη μοναστηριακή περιουσια της Ιεράς Μονής Βουλκάνου

ΤΟΥΡΛΕΣ.Θυμιου Γκομέση μέχρι Φώτη Ηλιόπουλου

ΓΥΦΤΟΡΕΜΑΤΑ. Από Μαργαρίτα Χριστάκη μέχρι το όριο του μοναστηριού και τη μέση της Πλατώνας

ΓΕΩΡΓΟΡΕΜΑ.Από Θύμιου Γκομέση μέχρι Σφήκα

ΜΥΛΟΛΑΚΑΣ.Από Καπότη Θόδωρου μέχρι Θεοφίλενας

ΧΟΥΝΕΣ. Από Λύρα Θανάση μέχρι Φώτη Ηλιόπουλου

ΣΤΕΦΑΝΙΑ.Από Νίκου Μέρμηγκα μέχρι Νίκου Μαρινόπουλου

ΣΠΗΛΙΕΣ. Από άγιο Λιά –γοργόρεμα-Μαρινόπουλου

ΑΗ ΛΙΑΣ.Γύρω από τονΑγιο Λιά

ΑΡΑΠΗΣ. Μεταξύ γύρας- αγίου Λιά- σπηλιάς-Παναίτσας

ΓΥΡΕΣ.Από ποτάμι μέχρι αράπη

ΜΑΛΤΟΧΕΡΙΣΟ. Από αμπελίσιο πηγάδι μέχρι Γρηγόρη ΑΑλεξανδρόπουλου

ΣΑΣΑΝΕΑ.Πηγάδι Ερρίκου Λινάρδου

ΑΓΡΙΛΙΑ.Από Αγγελακόπουλου μέχρι Αλεξανδρόπουλου σταφίδα

ΛΑΧΙΔΕΣ Ή ΛΑΧΝΟΙ.Κατω άπο το δρόμο προς το Πλατύ

ΡΩΜΕΙΚΟ.Δημητρακόπουλου στάνη

ΑΓΙΑΝΝΗΔΕΣ.Γύρω από τον Αγιάννη

ΞΙΦΑΡΕΣ.Μεταξύ Αγιάννη –Αγίου ΠΈΤΡΟΥ

ΣΕΛΙΚΟ.Γύρω από τον αγιο Πέτρο

ΚΟΥΒΕΛΙΑ.Στο σύνορο Λαμπαινας –Βαλύρας ,ρέμμα-γέφυρα

ΒΑΜΠΑΚΙΑ.Από σασανέα προς κάμπο

ΓΑΝΙΕΣ.Από Μπεζεστένι μέχρι Βίγκου πηγάδι

ΠΑΛΗΟΜΥΛΟΣ.Γύρω από το μύλο

ΠΙΣΟΚΟΛΑ.Γύρω από το πηγάδι του Αγγελόπουλου

ΛΙΝΑΡΔΟΥ ΠΗΓΑΔΙ -ΚΑΒΡΟΓΑΔΕΣ.Γύρω από το πηγάδι του Λινάρδου
ΒΛΑΧΟΠΟΡΟ.Μετά τα αλωνάκια

ΞΕΡΙΚΑ.Από Βίτσου μέχρι γραμμή Χασάμπασα

ΑΓΓΙΝΑΡΕΣ.Στα σύνορα με το Πλατύ κοντα στη σιδερένια γέφυρα

ΤΟΥΛΟΠΙΑ.Κώστα Φεφόπουλου πηγάδι

ΝΤΑΡΑ.Χτήμα Λάκη Μπόβη

ΠΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗΤο κτήμα του Πουλόγιαννη

ΕΥΚΑΛΥΠΤΟΙ ΠΑΠΑΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ.Κοντά στη βαλτοκλησιά

ΜΠΑΤΑΚΙΑ.....

ΓΛΑΡΕΣ.Από Φερμάνη-Πουλόγιαννη μέχρι το παλιό βάλτο στα Σκαλεικα

ΒΑΛΤΟΚΚΛΗΣΙΑ.Γύρω από την εκκλησιά

ΠΟΤΙΣΤΙΚΑ Από Καρύδη-Αγία Τριάδα

ΠΕΡΑ ΜΕΡΙΑ.Η περιοχή μετά το ποτάμι

ΚΑΜΠΟΣ.Η περιοχή στο Πάμμισο

ΡΑΧΕΣ.Πάνω από το ΜΠΙΖΆΝΙ

ΤΣΟΥΚΑ. Το σύνορο Σκάλας –Βαλύρας- ΖΈΣΑ

ΒΕΖΥΡΟΡΑΧΗ. Ηπεριοχή γύρω από το καλοκαιρινο μύλο

ΠΑΡΑΣΠΟΡΙ Από βεζυρόραχη-ξελότζα Μπάκα

ΑΡΜΑΚΑΣ. ....

ΣΕΛΙΚΟ.Γύρω από τον Αγιο Πέτρο

ΒΑΡΙΚΑ.Από Ηλία Μπουρίκα –γήπεδο-μέχρι Μαρινέϊκα

ΣΑΣΑΝΕΑ. ..
ΟΧΤΟΙ Από Σταύρου Τσιλίκα γανιάΓεωργόπουλου Παναγιώτη-

ΑΛΩΝΑΚΙΑ.Από Ερρίκου Λινάρδου –Θανάση Λιοντήρη

ΑΡΜΥΡΕΣ. Από Μαρινοπουλου μέχρι Βαλτοκλησιά

ΛΑΧΙΔΕΣ. Από την ασφαλτο από κάτω μέχρι τα γροθάρια του Τάσου Σπηλιώτη

ΚΑΤΣΙΛΙΕΡΕΣ.Από Λεωνίδα Μπαλντοπουλου-ορια Σκάλας

Τα τοπονύμια του χωριού μας εχουν ρίζες Σλαύικες Άρβανίτικες,Λατινικές ,Τουρκικές.Ένα από τα τοπονύμια η λέξη "ΜΟΥΛΚΙΑ¨ που ύπάρχει στο χάρτη πάνω άριστερά ειναι τουρκικής προέλευσης με μεγάλη ίστορική σημασία η οποία περιγράφεται παρακάτω.Στη τουρκοκρατία τρία ήταν τα είδη της κατοχής γης.Τα τσιφλίκια που ήταν στρατιωτικές εκτ΄άσεις,τα μούλκια που ήταν ατομικές ιδιοκτησίες και τα βατούφια που ηταν εκτάσεις μοναστηριών ή κοινωνικών ιδρυμάτψν.

Σουβάλα= Ισχυρό κύμα

Σουβαλ ή Σουβάλαι Φίδι που τυλίγεται σένα σώμα

Μπιζάνι = περιοχή με μικρές ελιές που παράγουν λάδι ή ομάδα ανθρώπων που έχουν κυριεύσει και ελέγχουν μια περιοχή.

Τσούκα = Υψηλή γυμνή βουνοκορφή καραφλή κορυφή λόφου

Σιόριζα= Η πέρδικα

ΛΕΞΙΚΟ ΑΛΒΑΝΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΤΟ 1984

ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΤΟΠΟΝΥΜΙΩΝ

ΤΖΟΥΜΗ=ΑΡΒΑΝΙΤΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ

ΑΡΜΥΡΕΣ= ΑΛΜΥΡΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΒΑΛΤΟΣ=ΕΛΟΣ

ΒΛΑΧΟΠΟΡΟ=ΠΕΡΑΣΜΑ ΒΛΑΧΩΝ

ΓΑΝΙΕΣ=ΓΟΝΙΜΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΡΩΜΕΪΚΟ= ΚΤΗΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

ΚΟΥΒΕΛΙΑ= ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΟΥ ΕΊΧΕ ΜΕΛΙΣΣΙΑ

ΔΕΔΗ= ΦΡΑΓΜΑ ΓΙΑ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΜΠΑΤΑΚΙΑ ΤΟΠΟΙ ΚΑΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ

ΛΑΧΝΟΙ=ΔΙΑΝΟΜΗ ΓΑΙΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

ΑΓΓΙΝΑΡΕΣ=ΤΟ ΟΡΙΟ ΠΛΑΤΥ-ΒΑΛΥΡΑΣ ΟΠΥ ΚΑΛΙΕΡΓΟΥΣΑΝ ΑΓΓΙΝΑΡΕΣ

ΧΑΝΙΑ =ΠΑΛΑΙΑ ΧΑΝΙΑ

ΤΟΥΡΛΕΣ=ΛΟΦΙΣΚΟΙ

ΠΑΡΑΣΠΟΡΙ= ΤΟΠΟΣ ΚΑΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΖΑΡΖΑΒΑΤΙΚΑ

ΜΟΥΛΚΙΑ =ΚΤΗΜΑΤΑ ΣΕ ΙΔΙΩΤΕΣ ΣΤΗ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

ΚΑΜΑΡΑΚΙ =ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΪΤΣΑ ΠΟΥ ΥΠΗΡΧΕ ΑΓΡΟΤΟΣΠΙΤΟ

ΑΓΡΙΛΙΑ= ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΠΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΑΓΡΙΛ ΑΓΑ

ΓΟΡΓΟΡΕΜΑ=ΓΡΗΓΟΡΟ ΡΕΜΜΑ

ΓΚΡΕΜΙΝΑ=ΑΠΟΤΟΜΗ ΚΛΙΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ

ΚΑΚΑΒΟΣ =ΛΙΜΝΗ ΣΤΗ ΜΑΥΡΟΖΟΥΜΕΝΑ ΠΟΥ ΜΟΙΑΖΕΙ ΜΕ ΚΑΚΑΒΙ=ΚΑΖΑΝΙ

ΚΑΒΡΟΓΑΔΕΣ=ΣΥΣΚΟΛΟΣ ΤΟΠΟΣ ΓΙΑ ΣΚΑΨΙΜΟ

ΛΙΜΝΗ ΛΑΜΠΡΑΚΗ=ΕΚΕΙ ΠΝΙΓΗΚΕ Ο ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ

ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑΚΑ=ΤΑΚΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΟΔΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΣΕ ΑΚΤΗΜΟΝΕΣ ΒΑΛΥΡΑΙΟΥΣ

ΜΠΟΤΣΙΚΙΑ=ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΟΥ ΦΥΤΡΩΝΟΥΝ ΜΠΟΤΣΙΚΙΑ,ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΟΥΛΑΝΕ ΓΙΑ ΓΟΥΡΙ ΤΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ.Με αυτά φτειάχναμε σφυρίχτρες και τά καναμε χωνιά πινοντας νερο από το πηγάδι.

ΝΕΡΑΓΚΑΘΟ =ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΟΥ ΦΥΤΡΩΝΑΝ ΝΕΡΑΓΚΑΘΑ .Το καλοκαίρι βγάζαμε από μέσα τους τα σκουλήκια και τα χρησιμοποιουσαμε για δόλωμα στα δόκανα ή ξώβεργα πιάνοντας πουλιά.

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ*

Στις 2-5-1911 κατετέθη στην βουλή Νομοσχέδιο περί συστάσεως δήμων και κοινοτήτων με τον νόμο ΔΝΖ/1912. Προκηρύχτηκαν εκλογές στις 4-11-1912 αλλά λόγω των βαλκανικών πολέμων αναβλήθηκαν με νόμο ΔΡ12/1912 και έγιναν στις 9-2-1914.Το 1915 καθορίστηκαν τα όρια της Κοινότητας Βαλύρας μεταξύ των όμορων κοινοτήτων :Χασάμπασα, Πλατύ, Σκάλας και Μαυρομματίου. Οι λόγοι των ορίων μεταξύ των νέων κοινοτήτων ήταν:

1^ον. Η αγροτική ασφάλεια από την υπηρεσία της αγροφυλακής και

2^ον. Για την καταβολή των διαφόρων κοινοτικών φόρων που κατέβαλαν στην κοινότητα οι ιδιοκτήτες.

*Υπάρχουν τα πρωτότυπα σε φωτοαντίγραφα και έχουμε γράψει τις περιλήψεις.

ΟΡΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΧΑΣΑΜΠΑΣΑ ΙΘΩΜΗΣ-ΤΖΕΦΕΡΕΜΙΝΗΣ

Σ τη θέση Αγιάννηδες , στις 11-6-1915 ημέρα Σάββατο και ώρα 12μ. με βάση το νόμο Δ.Ν.Ζ έγινε επιτόπιος καθορισμός των ορίων των 2 κοινοτήτων ,από την επιτροπή που αποτελείτο από τους :

ΦΩΤΗ ΚΑΤΣΑΜΠΗ,γραμματέα του ειρηνοδικείου ΕΥΑΣ

ΙΩΑΝΝΗ ΜΠΟΒΗ ,ππροέδρου Τζεφερεμινίου

ΔΗΜΗΤΡΗ ΘΕΟΦΙΛΟΠΟΥΛΟΥ δ| ντού του δημοτικού σχολείου αρρένων Τζεφερεμινίου

ΠΑΤΡΟ. ΘΕΟΔΟΡΟΠΟΥΛΟΥ ,προέδρου της κοινότητας Χασάμπασα

ΚΩΝ|ΝΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ,δ|ντου δημοτικού σχολείου Χασάμπασα.

Τα προτεινόμενα όρια από την επιτροπή Τζεφερεμίνης ορίζoνται ως εξής:

Τα όρια άρχονται από τη θέση Βλαχόπορο, ακολουθούν τον ρουν του ρέματος Σέλικο μέχρι τη θέση Καλντερίμη –Παϊσισιου γροθάρια-Τσαγκάρη βρύση, μέχρι τη θέση Μούλκια.

Τα προτεινόμενα όρια από την επιτροπή Χασάμπασα ορίζονται ως εξής:

Από τη δεξιά όχθη του ποταμού Πύρνακα, έναντι του υδρόμυλου Πουλόπουλου, μέχρι εκεί που χύνεται ο ρύακας Δραγούνι, όπου χωρίζει τα όρια των κοινοτήτων Χασάμπασα –Ναζηρίου και του χειμάρρου Πύρνακα που χωρίζει τους τέως δήμους Ιθώμης-Οιχαλίας

Έγινε δεκτή η πρόταση της κοινότητας Χασάμπασα την οποία αποδέχτηκαν τα μέλη της κοινότητας Τζεφερεμίνης και υπογράφεται νόμιμα

ΟΡΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΙΟΥ-ΤΖΕΦΕΡΕΜΙΝΗΣ

Αναθεωρεί την απόφαση της 1-9-1915 των ορίων μεταξύ των παραπάνω κοινοτήτων .

Στις 22-7-1958 ο πρόεδρος Βαλύρας Γεώργιος Στρατής και ο πρόεδρος Μαυρομματίου Δημήτριος Καπότης καθόρισαν τα όρια των κοινοτήτων που αρχίζουν από το δρόμο της περιφέρεια Λαμπαινας μέχρι το αλώνι των κληρονόμων

ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΕΡΙΒΟΛΑΡΗ-Βαθύρεμμα που συναντά το ποταμό Μαυροζούμενα.

ΟΡΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΜΠΑΣΤΑ - ΤΖΕΦΕΡΕΜΙΝΗΣ

Στη σιδηροδρομική στάση Μπάστα 20-6-1915 ημέρα Δευτέρα η επιτροπή αποτελουμένη από τους ΑΛ.Π ΚΑΡΒΟΥΝΤΖΗ ειρηνοδίκη Θουρίας ,ως προέδρου, ΒΑΣΙΛΕΙΟ Τ. ΤΖΩΡΤΟΠΟΥΛΟ ,πρόεδρο κοινότητας Μπάστα ,ΑΝΤ. ΚΟΥΤΣΟΥΛΗ, δ\ντή δημοτικού σχολείου Μπάστα, ΙΩΑΝΝΗ ΜΠΟΒΗ, προέδρου κοινότητας Τζεφερεμινίου και ΔΗΜ.ΘΕΟΦΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ,δ\ντή δημοτικού σχολείου αρρένων Βαλύρας προτείνουν τα κοινοτικά όρια των 2 κοινοτήτων ως εξής:

Τα μέλη της επιτροπής Μπάστα προτείνουν:

Από τη θέση ΛΑΧΝΟΙ προς ΑΓΓΙΝΑΡΕΣ Βασιλείου Λινάρδου. Ακολουθούν τα ορόσημα των κτημάτων των κληρονόμων Θ. ΚΑΡΥΔΗ και Β.ΤΖΩΡΤΖΩΠΟΥΛΟΥ, μέχρι τη δημοσία οδό οπoυ κείνται οι σταφιδάμπελοι ΧΑΡ. ΜΠΑΚΑ και αδελφών ΓΕΩΡΓΙΟΥ και ΦΩΤΙΟΥ ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ. Ακολουθούν τη δημοσία οδό μέχρι τη θέση των σταφιδαμπέλων Γ. ΚΟΣΥΒΑ και ΑΝΝΑΣ χήρας ΑΘ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ,μέχρι ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΝΤΟΥΡΑΜΑΚΟΥ. Φτάνουμε στη θέση ΒΛΑΧΟΠΟΡΟ ή ΞΕΡΙΚΑ οπoυ είναι οι σταφιδάμπελοι ΑΘ. ΚΑΡΥΔΗ,ΙΩΑΝΝΗ ΜΠΑΚΑ,ΧΡΥΣΥΪΔΟΣ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ,ΔΗΜ. ΛΙΝΑΡΔΟΥ και τα αλώνια ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΑΚΗ,ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΜΠΟΤΣΙΚΑ και ΠΟΥΛΟΥ ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ. Ακολουθούν μέχρι το δρόμο που οδηγεί στην ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΒΟΥΛΚΑΝΟΥ ,όπου είναι οι σταφιδάμπελοι χήρας ΕΥΓ. ΣΤΑΘΑ,ΦΩΤΗ ΔΗΜΑΡΕΣΗ και ΝΙΚ. ΜΠΟΥΡΙΚΑ. Συνεχίζονται μέχρι τον ποταμό ΠΥΡΝΑΚΑ που βρίσκονται τα κτήματα των ΑΘ. ΜΥΛΩΝΑ. και ΚΩΝ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΟΥ, όπου είναι και τα τελικά όρια.

Τα μέλη της επιτροπής ΤΖΕΦΕΡΕΜΙΝΙΟΥ πρότειναν:

Τα όρια των κοινοτήτων αρχίζουν από τα κτήματα Κων Παπαγεωργακόπουλου και κληρονόμων ΚΩΝ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ,μέχρι τη δημοσία οδό που είναι τα κτήματα ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΜΠΟΒΗ και ΠΑΝ.ΣΤΑΘΑ ,μέχρι τη λίθινη γέφυρα των κτημάτων ΛΕΩΝΙΔΑ ΤΣΩΝΗ και οι σταφιδάμπελοι ΙΩΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ,ΠΕΡΙΚΛΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ και ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΡΤΕΡΟΛΙΩΤΗ. Συνεχίζοντας προς ΒΛΑΧΟΠΟΡΟ τα όρια είναι οι σταφιδάμπελοι των ΔΗΜ. ΛΙΝΑΡΔΟΥ και ΠΑΝ.ΤΣΟΥΚΑΛΑ. Φτάνουμε στη σταφιδάμπελο ΚΩΣΤΑ ΡΑΜΜΟΥ,ΠΑΝ ΣΤΑΘΑ μέχρι τη θέση <ΚΟΥΜΟΡΑΔΕΣ> που είναι οι σταφιδάμπελοι Π. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ και χήρας Γ. ΑΡΒΑΝΙΤΗ. Συνεχίζονται μέχρι τα κτήματα των αδελφών ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ και ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Κατευθυνόμαστε προς δυσμάς που οδηγεί προς τη πόλη Νησί ,μέχρι του ποταμού ΠΥΡΝΑΚΑ, όπου εκεί τα όρια τελειώνουν. Τα μέλη του Τζεφερεμινίου δικαιολογούν ότι τα όρια αυτά είναι τα παλαιά όρια, που διαχωρίζουν τις κοινότητες Μπάστα-Τζεφερεμίνη και τους τέως δήμους ΟΙΧΑΛΙΑΣ-ΑΡΙΟΣ και επαρχιών ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ-ΜΕΣΣΗΝΗΣ, και η φορολογία εγένετο με βάση τα όρια αυτά.

Ο πρόεδρος αδυνατεί να ταχθεί με τη γνώμη της μιας ή της άλλης κοινότητας, αλλά να ληφθεί εν μέρει η γνώμη της επιτροπής της κοινότητας Τζεφερεμίνη και καθορίζονται τα όρια μέχρι της γραμμής ΜΥΛΩΝ-ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ και του ποταμού ΠΥΡΝΑΚΑ ,προτείνουμε να οριοθετηθεί και από τα δυο μέλη της κοινότητας Μπάστα.

Αναγνωσθείσα και βεβαιωθείσα υπογράφεται.

Τ.Σ.Υ.

ΟΡΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΜΠΑΣΤΑ - ΤΖΕΦΕΡΕΜΙΝΗΣ

Αναθεωρεί την απόφαση της 20-6--1915 των ορίων μεταξύ των παραπάνω κοινοτήτων με την πράξη 196 που έγινε στις 2-9-1916 που περιέγραφε τα εξής:

(Στη σιδηροδρομική στάση Μπάστα ημέρα Δευτέρα και ώρα 12μ. με βάση το νόμο Δ.Ν.Ζ έγινε επιτόπιος καθορισμός των ορίων των 2 κοινοτήτων ,από την επιτροπή που αποτελείτο από τους :

ΑΛ. Π. ΚΑΡΒΟΥΝΤΖΗ, γραμματέα του ειρηνοδικείου ΘΟΥΡΙΑΣ

ΙΩΑΝΝΗ ΜΠΟΒΗ ,προέδρου Τζεφερεμινίου

ΔΗΜΗΤΡΗ ΘΕΟΦΙΛΟΠΟΥΛΟΥ δ| ντού του δημοτικού σχολείου αρρένων Τζεφερεμινίου

ΒΑΣΙΛΗ ΤΖΩΡΤΖΟΠΟΥΛΟ , προέδρου της κοινότητας Μπάστα

ΑΝΤ. ΚΟΥΤΣΟΥΛΗ ,δ|ντου δημοτικού σχολείου Μπάστα. Διαφώνησαν και οι δυο πλευρές, σχετικά με τα όρια των κοινοτήτων και επανήλθαν εκ νέου στις 2-9-1915)

Τα όρια των 2 κοινοτήτων αρχίζουν από τα κτήματα ΚΩΝ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ και κληρονόμων ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ και από τα παλαιά όρια μέχρι τα κτήματα του Στεφ. Μπόβη και Π. Σταθά. Στρέφονται προς δυσμάς μέχρι τα κτήματα Δημ. Δουραμάκου . Προς βορρά τα όρια είναι οι σταφιδάμπελοι Αθαν. Καρύδη μέχρι το Βλαχόπορο της σταφιδαμπέλουτου Γ, Μπουρίκα και τα σταφιδαλώνια Δημ. Λινάρδου και Β. Χριστάκη. Προς δυσμάς τα ορια είναι οι σταφιδάμπελοι Χρυσηϊδος χήρας Αριστείδου Καρακίτσου –Αριστείδου Μπουζαλά-Ιωάννου Καρτερολιώτη-Θεοδωρου Γεωργακόπουλου –Δημ. ΄Μπότσικα-Πούλου Πουλόπουλου-Νικολάου Μπουρίκα-Φώτη Δημαρέση μέχρι του ποταμού Πύρνακα.

Εδημοσιεύθη εν Καλάμαις 2-9-1916 και για την αντιγραφή 22-10-1916

ΟΡΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΣΚΑΛΑΣ – ΤΖΕΦΕΡΕΜΙΝΗΣ

Αναθεωρεί την απόφαση της 26-6-1915 των ορίων μεταξύ των παραπάνω κοινοτήτων, επειδή διαπιστώθηκε και από τις 2 πλευρές ότι το 80% των κτημάτων της κοινότητας Τζεφερεμινης βρίσκονται στα διοικητικά όρια της Σκάλας. Τα όρια των 2 κοινοτήτων αρχίζουν από τη θέση Αρμύρες του ποταμού Παμμίσου και καταλήγουν στα κτήματα των Βασλείου Μπακόπουλου-Νικολάου Καπόμπαση-Κων Φιλίππου. Ακολουθούν προς δυσμάς μέχρι τα κτήματα των Αθ. Γιαννόπουλου-Γεωργίου Τσάμη-κληρονόμων Αθ. Λατζούνη. Συνεχίζουν τα όρια στα κτήματα των Ιωάννη Μπόβη-Αριστείδου Διαμαντόπουλου-Θεοδωρου Γκομέση μέχρι τον χάνδακα κληρονόμων Ηλία και Αριστείδη Διαμαντόπουλου. Καταλήγουν στο ρέμα Πουλόπουλου μέχρι τη γέφυρα της δημοσίας οδού Μεσσήνης Μελιγαλά μέχρι το κτήμα του Ποσειδώνα Δρακόπουλου. Στη συνέχεια φτάνουμε τη σιδηροδρομική γραμμή μέχρι τη λοφοσειρά <Σπυρομέλιου>-Π. Κόκκινου η Τζώρτζη μέχρι τους πρόποδες του λόφου Τσούκα . Τα όρια τελειώνουν στο λόφο Μαυροειδή μέχρι τη θέση Κάκαβος-Σουβάλα όπου και τερματίζονται.

Η Βαλύρα βρίσκεται σε υψόμετρο 67 μέτρα και στο 21^ο χιλιόμετρο της σιδηροδρομικής γραμμής ΚΑΛΑΜΩΝ-ΑΘΗΝΑΣ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΟ ΣΤΗ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΑ

2011-11-17T19:10:00.001+02:00

ΤΟ ΣΙ∆ΕΡΕΝΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑ ΤΩΝ ΛΑΚΕ∆ΑΙΜΟΝΙΩΝ

ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ Ι∆ΙΟΚΤΗΣΙΑ

Selected by: Louis Doura

Μία αγροτική οικονοµία

Είναι γεγονός ότι ο χαρακτήρας της σπαρτιατικής οικονοµίας ήταν κατ’ εξοχήν αγροτικός. Ακρογωνιαίος λίθος της οικονοµίας της ήταν το µέγεθος και η ποιότητα των αγροτικών γαιών. Μεταξύ του 9ου και του 7ου αιώνα π.Χ. οι Σπαρτιάτες κέρδισαν τον έλεγχο του συνόλου του εδάφους όχι µόνον της Λακωνίας, αλλά και της γειτονικής Μεσσηνίας. Τη γονιµότητα της Μεσσηνίας εξήραν οι αρχαίοι συγγραφείς.

Ο Τυρταίος κάνει λόγο για τη «Μεσσηνία, καλή για όργωµα και για σπορά». Ο Ευριπίδης περιγράφοντας την περιοχή λέει ότι «παράγει πλουσιοπάροχα, υδρεύεται από αµέτρητα ρεύµατα και στολίζεται από πλούσιους βοσκότοπους για αγελάδες και πρόβατα».

Το µεγαλύτερο τµήµα της αχανούς αυτής έκτασης ήταν ιδιωτικό και ανήκε στους πολίτες της Σπάρτης, τους «Σπαρτιάτες». Πηγές στην Αθήνα της κλασικής εποχής αντιµετώπιζαν την ιδιοκτησία των Σπαρτιατών µε φθόνο. Σύµφωνα µε τον ψευδό-πλατωνικό διάλογο, Αλκιβιάδης Ι, «ούτε ένα από τα κτήµατα µας δεν µπορούσε να συγκριθεί µε τα δικά τους σε έκταση και υπεροχή ούτε σε αριθµό δούλων, που προέρχονταν κυρίως από την τάξη των ειλώτων, ούτε σε άλογα ούτε σε οποιοδήποτε άλλο ζώο που βόσκει στη Μεσσηνία». Οι Σπαρτιάτες ήταν εισοδηµατίες γαιοκτήµονες και όλοι τους ζούσαν µέσα στη Σπάρτη, συχνά σε σηµαντική απόσταση από τα κτήµατα τους.

Η ζωή τους όλη ήταν αφιερωµένη στις πολιτικές και στρατιωτικές υποθέσεις και δεν χρειάζονταν να ασχοληθούν µε χειρωνακτικές ή αγροτικές εργασίες. Τα κτήµατα τους καλλιεργούσε κυρίως ο γηγενής πληθυσµός των δούλων, οι είλωτες.

Τα δικαιώµατα κάθε Σπαρτιάτη επί των ειλώτων που εργάζονταν στα κτήµατα του περιστέλλονταν από τη σηµαντική περί κολεκτίβας πρόνοια του καθεστώτος υποτέλειας των ειλώτων. Οι οικογένειες των ειλώτων ήταν κατά πάσα πιθανότητα δεµένες µε συγκεκριµένα κοµµάτια γης, τα οποία συνέχιζαν να καλλιεργούν ακόµη κι όταν τα χωράφια αυτά άλλαζαν χέρια και πέρναγαν από ένα Σπαρτιάτη σε άλλον. Έτσι, δεν υφίστατο εµπόριο ειλώτων και πιθανόν µόνον περιορισµένος αριθµός δούλων ovopazótav έξω από τη σπαρτιατική κοινωνία. Η έτερη µεγάλη οµάδα της σπαρτιατικής επικράτειας ήταν ο ελεύθερος πληθυσµός, που ήταν γνωστός µε το όνοµα περίοικοι και κατοικούσε στις πιο ορεινές κατ οτις παράκτιες περιοχές. Παλαιότερες περιγραφές ανέφεραν ότι οι οικονοµικές δραστηριότητες των περιοίκων περιστρέφονταν κυρίως γύρω από τη Βιοτεχνία και το εµπόριο. Είναι αλήθεια ότι οι περίοικοι εκµεταλλεύονταν τέτοιες θεσούλες, µια και οι Σπαρτιάτες ήταν κατ' εξοχήν πολεµιστές και οι είλωτες ασχολούνταν µε τις αγροτικές εργασίες- ωστόσο, πρόσφατη ερευνά έδειξε ότι ο πληθυσµός των περιοίκων ήταν άκρως διαφοροποιηµένος. Οι περισσότεροι από τους περίοικους, κυρίως όσοι κατοικούσαν σε µεσόγεια χωριά, ζούσαν από τη γεωργία είτε ως εργαζόµενοι αγρότες είτε ως αργόσχολοι κτηµατίες. Μόνο σε µεγάλες κοινότητες περιοίκων ή σε εκείνες που βρίσκονταν κοντά σε σηµαντικά λιµάνια, µεγάλη µερίδα πληθυσµού είχε ευκαιρίες να ασχοληθεί µε τη βιοτεχνία και το εµπόριο. Οι γενικώς περιορισµένες ευκαιρίες για τέτοιες δραστηριότητες ήταν αποτέλεσµα του µεγάλου βαθµού οικονοµικής αυτάρκειας της περιοχής: σε εργατικά χέρια δούλων, σε αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα και σε σιδηροµετάλλευµα.

∆ηµόσια οικονοµικά

Και η δηµοσιονοµική πολιτική στη Σπάρτη ήταν σχετικά µη αναπτυγµένη. Στις περισσότερες ελληνικές πόλεις, τα επίπεδα των δηµόσιων δαπανών ήταν συνάρτηση του βαθµού σύνθεσης του κράτους, των στρατιωτικών υποχρεώσεων του και του εύρους των δηµόσιων υπηρεσιών. Κατά το µεγαλύτερο διάστηµα της αρχαϊκής και της κλασικής περιόδου, οι δηµόσιες δαπάνες της Σπάρτης στους τοµείς της άµυνας, της εσωτερικής διοίκησης και της αγοράς τροφίµων ήταν σχετικά χαµηλές. Με ναυτικές επιχειρήσεις περιστασιακές και µικρής κλίµακας, ένα στρατό ξηράς που λειτουργούσε µέσω επιτάξεων και προσωπικής θητείας και δίχως ειδικές αστυνοµικές δυνάµεις ή οχυρά που να απαιτούν συντήρηση, οι οικονοµικές απαιτήσεις των ένοπλων δυνάµεων της Σπάρτης την εποχή πριν από τον Πελοποννησιακό πόλεµο ήταν µικρές. Μόνο µε την έλευση του διαρκούς και µακρόχρονου πολέµου µετά το 431 π.Χ., που απαιτούσε σηµαντικό αριθµό µισθοφόρων και έντονη ναυτική εκστρατεία, αυξήθηκε ουσιαστικά το στρατιωτικό κόστος. Σε ό,τι αφορά την εσωτερική διοίκηση, η περιορισµένη έκταση των δηµόσιων κτιρίων και το γεγονός ότι δεν προβλεπόταν µισθός για τους κρατικούς αξιωµατούχους, συγκράτησε γενικά το κόστος σε χαµηλά επίπεδα. Εν τέλει, σε ένα κράτος µε πλούσιες αγροτικές γαίες δεν χρειαζόταν να γίνουν δαπάνες για εισαγωγή τροφίµων. Αντίθετα, η δυνατότητα της Σπάρτης να εξασφαλίσει προσόδους ήταν περιορισµένη. Κατά πάσα πιθανότητα οι Σπαρτιάτες εφήρµοζαν σύστηµα έµµεσης φορολογίας στο εµπόριο, αλλά και τελωνειακών δασµών, όπως εξάλλου και άλλες πόλεις. Ωστόσο, θα πρέπει να ήταν χαµηλός ο όγκος ίων εσόδων που προέρχονταν από την πώληση µη πολύτιµων αγροτικών και βιοτεχνικών προϊόντων. ∆εδοµένης της αυτάρκειας της περιφερειακής οικονοµίας είναι µάλλον απίθανο να έµπαιναν στα ταµεία σηµαντικά ποσά από φόρους επί των εισαγωγών και των εξαγωγών. Επιπλέον, σε αντίθεση µε τις περισσότερες κοσµοπολίτικες πόλεις, η Σπάρτη δεν ήταν τόπος διαµονής αξιοσηµείωτου αριθµόν ξένων στους οποίους θα εφαρµοζόταν σύστηµα άµεσης φορολογίας. Οι περίοικοι ήταν φόρου υποτελείς αλλά τα λεφτά τους πήγαιναν στους βασιλείς και όχι στο δηµόσιο ταµείο. Σε αντίθεση µε την Αθήνα του 5ου αιώνα, που εισέπραττε φόρο υποτέλειας από τους από τους συµµάχους της, οι εταίροι της Σπάρτης στην Πελοποννησιακή Συµµαχία συνεισέφεραν µε ανθρώπινο δυναµικό και όχι µε χρήµατα. Όταν η Σπάρτη είχε αυτοκρατορικές κτήσεις κατά τα τέλη του 5ου και τις αρχές του 4ου αιώνα, η πόλη επιχείρησε να επιβάλει έκτακτους στρατιωτικούς φόρους (εισφορές) στους πολίτες της. Όπως όµως σηµειώνει στα Πολιτικά του ο Αριστοτέλης, µεγάλο ήταν το ποσοστό εκείνων που δεν πλήρωναν. Ως εκ τούτου, το δηµόσιο ταµείο έπασχε από χρόνια έλλειψη πόρων. Για τις υπερπόντιες επιχειρήσεις της, η Σπάρτη ήταν υποχρεωµένη να βασιστεί στις ξένες πήγες χρηµατοδότησης, όπως οι περσικές επιχορηγήσεις που της επέτρεψαν να κερδίσει τον Πελοποννησιακό πόλεµο.

Νοµισµατοκοπία και νόµισµα

Η εικόνα της µη αναπτυγµένης οικονοµίας, που έχουµε σχηµατίσει ως τώρα. ενισχύεται από το γεγονός ότι σε αντίθεση µε πολλές άλλες ελληνικές πόλεις, η Σπάρτη δεν είχε προχωρήσει σε κοπή ασηµένιου νοµίσµατος µέχρι τον 3ο αιώνα π.Χ. Σύµφωνα µε ορισµένους αρχαίους συγγραφείς, η Σπάρτη των κλασικών χρόνων συνειδητά διατήρησε ένα δύσχρηστο σιδερένιο νόµισµα µεγάλου βάρους κατ µικρής αξίας, ώστε να µείνει έξω από τη σφαίρα των εµπορικών συναλλαγών µε ξένους. Πράγµατι, πολλές µεταγενέστερες πήγες αναφέρουν ότι ως το 404 π.Χ. απαγορεύονταν τελείως στη Σπάρτη τα χρυσά και ασηµένια νοµίσµατα. Εκείνη τη χρονιά, ο Λύσανδρος έστειλε πίσω στη Σπάρτη τα αµέτρητα λάφυρα που είχε αποκοµίσει µετά τη νίκη του στη µάχη στους Αιγός ποταµούς, µεταξύ των οποίων περιλαµβανόταν και τεράστια ποσότητα αθηναϊκών νοµισµάτων. Ελήφθη τότε η απόφαση να γίνει για πρώτη φορά αποδεκτό αυτό το νόµισµα για δηµόσια χρήση στη Σπάρτη. να απαγορευτεί όµως η κατοχή του από ιδιώτες. Ωστόσο, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος στο Βίο Λυσάνδρου, από τη στιγµή που το νόµισµα επιτράπηκε στην πόλη, πέρασε εύκολα στα χέρια ιδιωτών, µε αποτέλεσµα να υπάρξουν κρούσµατα απληστίας και διαφθοράς. Μια εξέλιξη που υπονόµευσε την εξουσία της Σπάρτης. Τούτα τα στοιχεία όµως και οι συνέπειες ιούς απαιτούν ενδελεχή µελέτη. Η µη χρήση νοµίσµατος στη Σπάρτη δεν ήταν ασυνήθιστη πρακτική. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 50° ο του συνόλου των ελληνικών πόλεων δεν είχαν ποτέ κόψει νοµίσµατα. Πολλές άλλες δε, ακόµη και µετά την εισαγωγή του τον 6ο αιώνα, καθυστέρησαν για µεγάλο διάστηµα να κόψουν νόµισµα. Μεταξύ αυτών και σηµαντικές πόλεις όπως το Βυζάντιο. που δραστηριοποιούνταν έντονα στο διεθνές εµπόριο εξαιτίας της στρατηγικής θέσης του στη θαλασσιά οδό µεταξύ Αιγαίου και Μαύρης θάλασσας. Εν πάση περιπτώσει, οι πόλεις που έκοβαν νοµίσµατα ήταν πάντα µειονότητα. Πρόσφατη έρευνα διαπιστώνει ότι η πόλη χρειαζόταν πολύ σοβαρούς λόγους για να κόψει νόµισµα. Έτσι, η αποχή της Σπάρτης από την κοπή νοµίσµατος δεν σηµαίνει απαραίτητα ότι συνειδητά ακολουθούσε πολιτική οικονοµικού αποµονωτισµού . Ένας λόγος για ιόν οποίο ορισµένες άλλες πόλεις δεν έκοψαν νοµίσµατα, ήταν ότι υπήρχαν διαθέσιµα νοµίσµατα από γειτονικές πόλεις που γίνονταν ευρέως δεκτά. Και εδώ θα πρέπει να σηµειώσουµε ότι το νόµισµα της Αίγινας κυκλοφορούσε σε µεγάλη κλίµακα α την Πελοπόννησο. Παροµοίως, δεν υπάρχει λόγος να αµφισβητεί κανείς ότι στη Σπάρτη εφαρµοζόταν ένα σύστηµα κυκλοφορίας σιδερένιων νοµισµάτων. Ωστόσο, τα στοιχεία για την ύπαρξη ενός αποδεκτού συστήµατος ανταλλαγής των σιδερένιων νοµισµάτων της Σπάρτης µε ξένα ασηµένια νοµίσµατα που χρησιµοποιούνταν µε βάση τα µέτρα της Αίγινας, καταδεικνύουν ότι η χρήση των σιδερένιων νοµισµάτων δεν συνεπαγόταν αποκλεισµό των ξένων νοµισµάτων από τη Σπάρτη. Πράγµατι, η χαµηλή αξία του σιδερένιου νοµίσµατος συνεπάγεται ότι είχε επικρατήσει σύστηµα παράλληλης χρήσης, µια και οι συναλλαγές πάνω από κάποια αξία απαιτούσαν τη χρήση πολυτιµότερων µετάλλων. Αρκετά είναι τα στοιχεία που συγκλίνουν στην εκτίµηση ότι γινόταν χρήση ξένων νοµισµάτων και ασηµένιων ράβδων πριν από το 404 π.Χ. Κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέµου, για παράδειγµα, η πόλη χρησιµοποιούσε ασηµένια νοµίσµατα για την πληρωµή των µισθοφόρων στρατιωτών και των ερετών του στόλου. Μέσα στη Σπάρτη, η πόλη επέβαλε χρηµατικά πρόστιµα στους πολίτες της και τα υποχρεωτικά µηνιαία κοινά συσσίτια κόστιζαν 10 οβολούς της Αίγινας. Χρυσά νοµίσµατα αλλά και ακατέργαστος χρυσός και ασηµί διανεµήθηκαν στους Σπαρτιάτες στρατιώτες από τα περσικά λάφυρα µετά τη µάχη των Πλαταιών, το 479. Κατά συνέπεια, όταν το 404 π.Χ αποφασίστηκε να επιτραπεί η χρήση ασηµένιων νοµισµάτων αλλά όχι και η κατοχή τους, το µέτρο ήρθε όχι ως χαλάρωση, αλλά ως περιορισµός της προηγούµενης πρακτικής. ∆εν αποτελεί έκπληξη ότι οι Σπαρτιάτες πολίτες πολύ σύντοµα ξεγλίστρησαν από τον επιχειρούµενο περιορισµό. Ωστόσο, ο ισχυρισµός του Πλουτάρχου, ότι αυτό ακριβώς προκάλεσε τη διάβρωση των ηθικών αξιών, είναι υπερβολικός από τη στιγµή που η ατοµική ιδιοκτησία ασηµένιων νοµισµάτων δεν ήταν κάτι καινούργιο.

∆ώρα, εµπορικές συναλλαγές και αγορά

Εκ πρώτης όψεως, η αρχέτυπη µορφή των συναλλαγών στη Σπάρτη ήταν η προσφορά δώρων. Η προσφορά δώρων, που δεν περιελάµβανε νόµισµατα και ήταν ενταγµένη σε ένα πλαίσιο κοινωνικότητας, είναι εµφανής σε διάφορους τοµείς της σπαρτιατικής ζωής. Στα συσσίτια οι πολίτες δεν ξόδευαν χρήµατα για τους συνδαιτυµόνες τους. Αντίθετα, οι πλούσιοι προσέφεραν σταρένιο ψωµί και οι κυνηγοί τα θηράµατα τους. Οι βασιλείς τιµούσαν άλλους Σπαρτιάτες, µοιραζόµενοι τη δεύτερη µερίδα τους. Κατά κανόνα, ο βασιλιάς Αγησίλαος δώριζε ένα βόδι και ένα µανδύα στα νεοεκλεγµένα µέλη της Γερουσίας. Την ατµόσφαιρα αυτής της πρόθυµης γενναιοδωρίας µεταφέρει ο Ξενοφών, όταν χαρακτηρίζει τον Αγησίλαο ως «κάποιον που χαίρεται να προσφέρει τα δικά του για το καλό των άλλων». Σε ορισµένους τοµείς της κοινωνικής Ζωής άλλων πόλεων γινόταν χρήση νοµισµάτων, σε αντίθεση µε τη Σπάρτη. Χρηµατικά έπαθλα και υλικά βραβεία δίνονταν στους νικητές αθλητικών αγώνων σε διάφορες πόλεις, όχι όµως και στη Σπάρτη, όπου η µόνη επιβράβευση για τους Ολυµπιονίκες ήταν η τιµή να αγωνιστούν µε την προσωπική φρουρά του βασιλιά. Σ την Αθήνα η προίκα δινόταν σε µετρητά, ενώ στη Σ πάρτη σε γη. Η κυριαρχία της προσφοράς δώρων και των συναλλαγών δίχως τη χρήση νοµίσµατος είναι, ωστόσο, µόνον µέρος της ιστορίας. Παρά το γεγονός ότι η εσωτερική οικονοµία της Σπάρτης δεν χρησιµοποιούσε τόσο τα νοµίσµατα όσο η Αθήνα, οι εµπορικές συναλλαγές δεν ήταν επ’ ουδενί απούσες από τη ζωή της Σπάρτης. Υπάρχουν στοιχεία για τακτική ενασχόληση των πολιτών µε εµπορικές συναλλαγές.Με την εντατική εκµετάλλευση των γαιών που τους ανήκαν, οι πλούσιοι Σπαρτιάτες συσσώρευαν σηµαντικά πλεονάσµατα σε αγροτικά προϊόντα. Η υποχρέωση των πολιτών να προµηθεύουν µε τρόφιµα τα συσσίτια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, κατά πασά πιθανότητα δηµιουργούσε συνεχή ζήτηση για τα πλεονάσµατα αυτά. Τέτοιες συναλλαγές δεν επικροτούνταν µόνον από την πόλη. Η αναφορά του Θουκυδίδη, ότι η στέρηση των δικαιωµάτων ενός πολίτη (ατιµία) σήµαινε πως «δεν θα µπορούσε να κατέχει δηµόσιο αξίωµα ούτε να έχει δικαίωµα αγοράς ή πώλησης», δείχνει ότι το δικαίωµα στην αγοραπωλησία ήταν αναπόσπαστο κοµµάτι της ιδιότητας του πολίτη της Σπάρτης, ισάξιο µε την κατοχή δηµοσίου αξιώµατος. Η Σπάρτη δεν διαχώριζε πολιτικές κατ οικονοµικές δραστηριότητες, σε αντίθεση µε τη θεσσαλική «ελεύθερη αγορά», από την οποία οι τεχνίτες και οι αγρότες ήταν αυστηρά αποκλεισµένοι. Το εµπόριο και οι δηµόσιες υποθέσεις διεξάγονταν στη σπαρτιατική αγορά. Ο Ξενοφών περιγράφει µια σκηνή στη σπαρτιατική αγορά, όπου οι δικαστές διηύθυναν τις πολιτικές υποθέσεις κοντά 40 Σπαρτιατών και άνω των 4.000 µη Σπαρτιατών που ασχολούνταν µε εµπορικές συναλλαγές. Η περιγραφή του Ξενοφώντα δείχνει ότι η σπαρτιατική αγορά ήταν µια ζωηρή, περιφερειακή αγορά. Κατά συνεπεία, όταν ο βασιλιάς των Περσών Κύρος εξακόντισε την κριτική του κατά των δραστηριοτήτων της ελληνικής αγοράς και είπε σε αγγελιαφόρο από τη Σπάρτη: «ποτέ µέχρι τώρα δεν έχω φοβηθεί τους ανθρώπους που έχουν ένα σταθερό σηµείο στο κέντρο της πόλης τους. όπου συναθροίζονται για να ανταλλάξουν βρισιές και να κοροϊδέψουν ο ένας τον άλλον». ο σαρκασµός του δεν ήταν άστοχος αλλά απευθυνόταν σε µια πόλη, για τους πολίτες της οποίας οι εµπορικές συναλλαγές ήταν µέρος της Ζωής τους.

ΤΟ ΣΙ∆ΕΡΕΝΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑ ΤΩΝ ΛΑΚΕ∆ΑΙΜΟΝΙΩΝ

Συναντάµε στον Ξενοφώντα (Λακεδαιµονίων Πολιτεία 7, 5 -άηχος 380;) ένα θέµα που θα διευρύνουµε και θα διευκρινίσουµε στη συνέχεια. Κατά τη γνώµη του το λακεδαιµονικό νόµισµα είναι από σίδηρο, βαρύ και άβολο. Κι ο Πλούταρχος εµπλουτίζει τη θεµατολογία µας διευκρινίζοντας πως αυτό που αποκαλούµε σιδερένιο νόµισµα έχει ένα τετράχαλκο που ζυγίζει µία µνα αιγινήτικη (Πλούταρχος, Λακ. 226,3), ωστόσο ο ίδιος (Λύσανδρος, 17,4-5) µιλά επίσης για τους οβολούς, ία γνωστά σιδερένια σουβλιά που άλλωστε σαν προσφορές ανασκάφτηκαν σε ναούς αρχαϊκής περιόδου. Ελάχιστα γνωρίζουµε σχετικά µε αυτό που οι Λακεδαιµόνιοι ονόµαζαν παραδοσιακό νόµισµα τον πρώιµο 4ο αιώνα. Πράγµατι ο συγκεκριµένος τύπος εµφανίζεται στην αρχή του 4ου αιώνα. Μέχρι τότε η Σπάρτη δεν έχει νοµίσµατα, χωρίς να αποτελεί µοναδική περίπτωση. Οι πόλεις της Κρήτης άρχισαν να συναλλάσσονται πολύ αργότερα µε το νόµισµα όπως το αντιλαµβάνονται τέτοιο οι Αθηναίοι και οι πόλεις όπου η νοµισµατοποίηοη του συστήµατος τους είχε ήδη γίνει. Ωστόσο δεν έχουµε την εντύπωση κατά τον 5ο αιώνα ότι οι Σπαρτιάτες κρατούν κάποια ιδιαίτερη στάση νοµοθετικής αντίθεσης απέναντι στα πολύτιµα µέταλλα και το νόµισµα. Μάλιστα οι Βασιλείς τους κατηγορούνται για διαφθορά. Ο Παυσανίας είναι οικονοµικά εύρωστος χάρη στις προσφορές των Περσών. ∆εν υπάρχει σχετική απαγόρευση. Απλά το οικονοµικό τους σύστηµα λειτουργεί Βάσει της ανταλλαγής αγαθών και υπηρεσιών στο εσωτερικό της χώρας, πολεµικών λεηλασιών κατά τους πολέµους και ανταλλαγή σε περιπτώσεις ανάγκης που η κοινότητα τους δεν µπορεί να ικανοποιήσει. Εξάλλου τι τους λείπει πέρα από τα ευγενή µέταλλα; Παράγουν σιτάρι, λάδι, κρασί, σύκα για τη διατροφή τους. Μαλλί και δέρµα από τα Ζώα τους για τα ρούχα τους, ξυλεία από τα δάση τους στα Βουνά και το σίδηρο από τα ορυχεία (στο Ακρωτήριο Μαλέας) για τα εργαλεία τους· έχουν και λίγο χαλκό (κοντά στο ναό του Απόλλωνα Υπερτελεάτη και του Απόλλωνα Τυρίτη), καθώς και µόλυβδο. Ο κόλπος της Λακωνίας προµηθεύει τα πορφυρά χρώµατα για τις στολές. Το ζήτηµα τίθεται όταν χρειάστηκε να κατασκευάσουν ένα στόλο· σε αυτή την περίπτωση πρέπει να βρεθούν η κατάλληλη ξυλεία, η πίσσα, να προσληφθούν πλοηγοί και έµπειροι ναυτικοί που θα πληρωθούν. Ο πόλεµος στη Μικρά Ασία τροφοδοτήθηκε κατά το µάλλον ή ήττον από περσικό χρήµα που αλλοτρίωσε τους Λακεδαιµονίους που υπηρέτησαν εκεί. Στο εξής το µη νοµισµατικό σύστηµα φαντάζει απαρχαιωµένο. Όταν ο Λύσανδρος συντρίβει την Αθήνα, µαζεύει σχολαστικότατα όσα νοµίσµατα µπορεί να βρεθούν στην αυτοκρατορία και τα στέλνει µε την ίδια φροντίδα τοποθετηµένα µέσα σε τσουβάλια στη Σπάρτη - είναι φανερό ότι γνωρίζει την κυκλοφορία του χρήµατος, αφού έχει συνηθίσει τη χρήση του νοµίσµατος, όπως επίσης και ο άλλος µεγάλος Σπαρτιάτης στρατηγός, ο Γύλιππος, που έζησε κάποια στιγµή στις Συρακούσες. Οι δυο άνδρες ξέρουν πως στο εξής η Σπάρτη δεν µπορεί να κυριαρχήσει στον κόσµο που ανοίγεται µπροστά της, τόσο προς τα ανατολικά όσο και προς τα δυτικά, χωρίς να εισέλθει στον κόσµο της νοµισµατοποιηµένης οικονοµίας. Είναι περισσότερα από αυτά που ήλπιζαν οι πολιτικοί µηχανισµοί της Σπάρτης. Πράγµατι, οι στρατιωτικοί αρχηγοί στους οποίους οφείλεται η νίκη δεν είναι παρά στρατηγοί, όχι πολιτικοί ηγέτες του κράτους. Αυτοί οι τελευταίοι, οι βασιλείς, η Γερουσία, οι µεγάλοι ιδιοκτήτες γης, ακολουθούν µια σταδιοδροµία περισσότερο πολιτική παρά στρατιωτική και δεν επιθυµούν διόλου παρόµοια περιπέτεια. Διαχειρίζονται ήδη ένα µεγάλο κράτος για το ελληνικό σύστηµα, που σαν από θαύµα επέζησε στις κακοτυχίες των πολέµων και θέλουν να εξασφαλίσουν την επιβίωση τους. Τα ιστορικά γεγονότα της Σπάρτης µας έγιναν γνωστά από τον ∆ιόδωρο (13b) και ιδιαίτερα τον Πλούταρχο (Λύσανδρος, 16, 17, 1-3). Ο Πλούταρχος αποκαλύπτει τις πηγές του, τον Έφορο και τον Θεόποµπο· ωστόσο αυτοί από πού «ομηρίζουν » την αφήγηση τους; Σε κάθε περίπτωση έχουµε µία ιστορική απόδοση της γέννησης ενός µύθου. Η Συνέλευση της Σπάρτης απορρίπτει πράγµατι τις προτάσεις του Λύσανδρου (προτάσεις άγνωστες σε µας) και αποφασίζει πως το σπαρτιατικό κράτος θα εξακολουθήσει το µη εµπλουτισµό του µε δικό του νόµισµα. Παρά ταύτα, το κράτος διατηρεί αυτά που ο Λύσανδρος έφερε στη Σπάρτη για τα εξωτερικά του έξοδα, αλλά απαγορεύει την ιδιωτική κατοχή νοµίσµατος. Αρχίζει το κυνήγι των δυστροπούντων που έφεραν από τις εκστρατείες τους (και µάλιστα κράτησαν τα λάφυρα τους) ποσά λιγότερο ή περισσότερο σηµαντικά. Ο Γύλιππος εξορίστηκε. Φίλοι του Λύσανδρου θανατώθηκαν. Παρά ταύτα, πολλοί άνθρωποι εξοικειώθηκαν µε τη χρήση του νοµίσµατος και το παλαιό σύστηµα αλλοιώθηκε. Επιχειρείται τότε να βρεθεί ένα υποκατάστατο. Εµφανίστηκαν στοιχεία από µέταλλο (οβολοί;) που προϋπήρχαν σε ορισµένους τύπους ανταλλαγών. Στοιχεία που θεωρήθηκαν ικανά να προσεγγίσουν την ιδέα που συνιστά ένα νόµισµα: άφθαρτο, µετρήσιµο, συµβολικό. Έτσι γεννήθηκε το σπαρτιατικό νόµισµα από σίδηρο. Το αστείο είναι ότι σε µερικές πόλεις της Πελοποννήσου, συνδεδεµένες µε τη Σπάρτη και που έκοβαν νόµισµα, φαίνεται ότι ήδη το είχαν κατασκευάσει για µικρή χρονική περίοδο. Ούτως ή άλλως η κοπή νοµίσµατος από τη Σπάρτη αποτελεί στο εξής απαγορευµένο καρπό για όλη τη διάρκεια του 4ου αιώνα, τροφοδοτώντας το θαυµασµό των ηθικολόγων. Ο πρώτος θησαυρός θα βρεθεί κατά τη βασιλεία του Ατρέα. Και αυτός καθώς φαίνεται έκοψε νόµισµα µόνο για τις ανάγκες του πολέµου των Χρεµονιδών και όχι στη Σπάρτη. Ο µύθος θα γνωρίσει εξάλλου το απόγειο της δηµοτικότητας του τη στιγµή που η πραγµατικότητα αλλάζει όψη. Εκείνος που θα εισαγάγει την κοπή νοµίσµατος στη Λακεδαίµονα, είναι ο βασιλιάς που ο Πλούταρχος (Φύλαρχος) µας παρουσιάζει σαν τον αναµορφωτή του παλαιού προτύπου. Τα νοµίσµατα της Σπάρτης θα ανθίσουν την εποχή του Κλεοµένη Γ.

ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ

του STEPHEN HODKINSON

Στη σύγχρονη δυτική αντίληψη η λέξη «Σπάρτη» δηµιουργεί την εντύπωση µιας αυστηρής, στρατιωτικής κοινωνίας, µε πολίτες που αποστρέφονταν τα υλικά αγαθά. Μετά την εκ νέου ανακάλυψη της κλασικής αρχαιότητας στη διάρκεια της Αναγέννησης, επιφανείς διανοητές της ∆υτικής Ευρώπης θεωρούσαν την αρχαία Σπάρτη προσωποποίηση της οικονοµικής ισότητας και του κοινωνικού ελέγχου. Αυτή η εικόνα επηρέασε σηµαντικά τη νεότερη κοινωνιολογική και πολιτική σκέψη. Στα χρόνια της αγγλικής επανάστασης το 17ο αιώνα, ο ριζοσπάστης συγγραφέας Τζέιµς Χάρινγκτον στη µονογραφία του «The Commonwealth of Oceana» παρακινούσε τον Κρόµγουελ να ακολουθήσει το παράδειγµα του Σπαρτιάτη νοµοθέτη Λυκούργου και να µοιράσει τα κτήµατα σε ίσα µερίδια. Αυτή η θέση προκάλεσε έντονες πολιτικές συζητήσεις σχετικά µε την αξία του σπαρτιατικού ιδιοκτησιακού συστήµατος. Στη Γαλλία του 18ου αιώνα, οι κοινωνιολόγοι στην κριτική που ασκούσαν εναντίον της χλιδής και της πολυτέλειας του καιρού τους συχνά επικαλούνταν το λιτό τρόπο Ζωής και την απαγόρευση της χρήσης πολύτιµων µετάλλων στην αρχαία Σπάρτη. Στη ναζιστική Γερµανία, ο υπουργός Γεωργίας Βάλτερ Νιαρέ διαµόρφωσε ένα νόµο για το κληρονοµικό δίκαιο («Reichserbhofgesetz»), θέτοντας τα αγροκτήµατα των χωρικών υπό κρατικό έλεγχο, αντλώντας την ιδέα από mv κοινωνική κατάσταση των πολιτών στη Σπάρτη, οι οποίοι ήταν ισόβιοι καταναλωτές των κοινών, δηµόσιων αγαθών. Οι έννοιες που συνάγονται από το σπαρτιατικό ιδιοκτησιακό σύστηµα ήταν ιδιαίτερα δηµοφιλείς στους σύγχρονους διανοητές. Ένας λόγος γι’ αυτό ήταν η επίδραση που άσκησε ο αρχαίος συγγραφέας Πλούταρχος ο Χαιρωνεύς. Στο έργο του «Η Ζωή του Λυκούργου» ισχυρίζεται ότι ο θρυλικός Σπαρτιάτης νοµοθέτης αναδιένειµε τη γη. αντικατέστησε τα χρυσά και αργυρά νοµίσµατα µε σιδερένια και απέβαλε τις περιττές τέχνες. Λέγεται ακόµη πως ο Λυκούργος εγκαινίασε τα συσσίτια και µια σειρά αυστηρών µέτρων, όπως απλότητα στους αρχιτεκτονικούς ρυθµούς και την εσωτερική διακόσµηση, σεµνές επικήδειες τελετές και λιτότητα στις θυσίες. Σύµφωνα µε τον Πλούταρχο, στη σπαρτιατική κοινωνία ο πλούτος δεν αποτελούσε αντικείµενο επιθυµίας και ήταν άνευ σηµασίας. Στην πραγµατικότητα τα πράγµατα ήταν µάλλον διαφορετικά. Αν και µερικές από τις ιδέες του Πλούταρχου απηχούν µε ακρίβεια τα γνωρίσµατα της κλασικής σπαρτιατικής κοινωνίας, σε πολλές άλλες ο συγγραφέας εµφανίζεται προκατειληµµένος από το διαβόητο «σπαρτιατικό µύθο»: εν µέρει παραµορφωµένο, εν µέρει αποκύηµα της φαντασίας κάποιων ξένων, οι οποίοι, όντας λάτρεις της Σπάρτης, επιχειρούσαν την εξιδανίκευση της κοινωνίας της. Ο σπαρτιατικός µύθος όµως αποτελεί και επινόηση της ίδιας της παράδοσης των Σπαρτιατών. Για παράδειγµα, η ιδέα της ίσης κατανοµής της γης ήταν πιθανότατα πολύ µεταγενέστερη και επικράτησε τον 3ο αιώνα π.Χ., όταν οι βασιλείς Αγης ∆΄ και Κλεοµένης Γ΄ θέλησαν να αναδιανείµουν τα κτήµατα και απέδωσαν στον Λυκούργο ανάλογα µετρά, στην προσπάθεια τους να υποστηρίξουν την επαναστατική τους µεταρρύθµιση.

Άνισα κατανεμημένη ατοµική ιδιοκτησία

Τα θέµατα της ιδιοκτησίας και του πλούτου ήταν ουσιώδη στην πολιτική οργάνωση της Σπάρτης κατά την κλασική περίοδο. Η κατοχή της ιδιοκτησίας του πολίτη εξαρτιόταν από τη συµµετοχή του στα συσσίτια και αυτή η συµµετοχή εξαρτιόταν µε τη σειρά της από µια ορισµένη µηνιαία συνεισφορά σε τρόφιµα. Η εξασφάλιση των συνεισφορών για τα συσσίτια βασιζόταν στην κατοχή από τους πολίτες της απαραίτητης έγγειας περιουσίας για να καλλιεργηθεί η απαιτουµένη ποσότητα προϊόντων. Ούτως ή άλλως η κατοχή ενός αξιόλογου κοµµατιού γης ήταν απαραίτητη προϋπόθεση ώστε ο κάθε Σπαρτιάτης να είναι σε θέση να ζήσει µια ανέµελη ζωή, απαλλαγµένη από χειρωνακτική εργασία, αφιερωµένη σε πολιτικές και πολεµικές ενασχολήσεις. Αυτό το οικονοµικό σύστηµα είχε ως υποδοµή την κατοχή από τη Σπάρτη ενός εργατικού δυναµικού από δούλους, τους Είλωτες, οι οποίοι προέρχονταν από τους υποταγµένους πληθυσµούς της ίδιας της περιοχής οπού βρισκόταν η Σπάρτη, της Λακωνίας, καθώς και της γειτονικής Μεσσηνίας. Τέλος, οι απαιτήσεις της σπαρτιατικής κοινής, δηµόσιας ζωής σχετίζονταν στενά µε το θέµα του βιοπορισµού και επέβαλλαν ένα βαθµό οµοιογενείας ανάµεσα στους πλούσιους και στους φτωχούς. Κατά συνέπεια, τα θέµατα του πλούτου και της ιδιοκτησίας παρεισεφρεαν σχεδόν σε κάθε πτυχή της σπαρτιατικής ζωής. Σε αντίθεση µε τη µεταγενέστερη εικόνα της ισότητας, η ιδιοκτησία πάντα διανεµόταν άνισα στην αρχαϊκή και κλασική Σπάρτη. Ο αρχαϊκός ποιητής Αλκαίος αναφέρεται σε ένα ρητό, σπαρτιατικής προέλευσης: «ο άνθρωπος είναι ο,τι κατέχει, δεν υπάρχει φτωχός άνθρωπος που να είναι καλός και έντιµος». Ακόµη, οι Σπαρτιάτες ποιητές Τυρταίος και Αλκµάν αναφέρουν και αυτοί σηµαντικές διαφορές στην κατοχή του πλούτου. Στους 5ο και 4ο αιώνες ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης και ο Ξενοφών αναφέρουν «εύπορους ανθρώπους», «ανθρώπους µε µεγάλη περιουσία, «πλουσίους» και «πολύ πλουσίους». Το σύστηµα της ιδιοκτησίας είχε κυρίως ατοµικό χαρακτήρα». Στα Πολιτικά του Αριστοτέλη βρίσκουµε σαφείς αναφορές σύµφωνα µε τις οποίες τη γη την κατείχαν ιδιώτες και κληροδοτούνταν από γενιά σε γενιά σύµφωνα

µε το σύνηθες αρχαιοελληνικό σύστηµα διανοµής της κληρονοµιάς. Επιπλέον οι γαιοκτήµονες είχαν την ευχέρεια να διαθέσουν τα κτήµατα τους σε όποιον επιθυµούσαν µέσω ισόβιων δωρεών ή να τα κληροδοτήσουν συντάσσοντας διαθήκες. Και οι γυναίκες στη Σπάρτη δικαιούνταν να κατέχουν κτήµατα. Ο Αριστοτέλης σχολιάζει το γεγονός ότι οι γυναίκες κατείχαν σχεδόν τα δύο πέµπτα της ακίνητης περιουσίας. Ένας λόγος γι’ αυτό ήταν οι γυναίκες κληρονόµοι, θυγατέρες δίχως αρσενικά αδέλφια µπορούσαν να κληρονοµήσουν το σύνολο της γονικής κτηµατικής περιουσίας. Ένας άλλος λόγος ήταν η ύπαρξη µεγάλων προικοδοτήσεων. Οι σύγχρονοι ερευνητές διαφωνούν για το αν αυτή η προίκα ήταν απλώς δώρο που δινόταν κατά βούληση από τους γονείς της νύφης ή αν αντιπροσώπευε κληρονοµικά δικαιώµατα των κοριτσιών. Υπάρχει µία θεωρία σύµφωνα µε την οποία το κληρονοµικό σύστηµα της Σπάρτης ήταν παρόµοιο µε αυτό της Γόρτυνος στην Κρήτη, οπού τα κορίτσια κληρονοµούσαν από την πατρική περιουσία ίο µισό της κληρονοµιάς που έπαιρναν τ’ αγόρια. Η ανισότητα στην ιδιοκτησία της γης επέφερε και άνιση πρόσβαση και εκµετάλλευση της εργατικής δύναµης των Ειλώτων. Οι πιο πλούσιοι Σπαρτιάτες µε µεγαλύτερα κτήµατα και περισσότερους Είλωτες στην υπηρεσία τους καλλιεργούσαν µεγαλύτερη ποικιλία αγροτικών προϊόντων και διατηρούσαν µεγαλύτερα κοπάδια Ζώων. Ένα αµφιλεγόµενο Ζήτηµα είναι ο ακριβής τρόπος που οι σοδειές µοιράζονταν µεταξύ των Σπαρτιατών γαιοκτηµόνων και των Ειλώτων που τις καλλιεργούσαν. Σύµφωνα πάντως µε τον Τυρταίο, το πιθανότερο ήταν ότι η σοδειά µοιραζόταν 50/50. Ο σηµαντικός αριθµός των Ειλώτων σήµαινε ότι µε την εργασία τους δηµιουργούσαν ένα µεγάλο πλεόνασµα προϊόντων για τους κυρίους τους. Αυτό το πλεόνασµα µπορούσε να µετατραπεί σε µόνιµο περιουσιακό στοιχείο. Οι Σπαρτιάτες µπορούσαν να κατέχουν µια µεγάλη ποικιλία κινητής περιουσίας, που συµπεριελάµβανε τιµαλφή, ράβδους πολύτιµων µετάλλων και ξένα νοµίσµατα. (Βλ. το άρθρο «Οικονοµία και Εµπόριο στην Αρχαία Σπάρτη», Ιστορικά, τχ. 61).

Περιορισµοί στη χρήση του πλούτου

Ο ιδιωτικός χαρακτήρας της ατοµικής περιουσίας µετριαζόταν από την ύπαρξη συγκεκριµένων συλλογικών δικαιωµάτων που περιέστελλαν την ατοµική ιδιοκτησία. Έγιναν προσπάθειες να επιβληθεί άµεση φορολογία µε τη µορφή των «εισφορών» (περιστασιακοί φόροι εισοδήµατος για την εξασφάλιση στρατιωτικών πόρων). Η συνεισφορά στα συσσίτια περιλάµβανε και µια σηµαντική φορολόγηση του µεριδίου των πολιτών από την αγροτική παραγωγή των κτηµάτων τους. Οι πιο φτωχοί Σπαρ-τιάτες είχαν το δικαίωµα να δανείζονται άλογα και κυνηγετικούς σκύλους από τους πλουσιότερους συµπολίτες τους. Πάντως κανένα από αυτά τα δικαιώµατα δεν επέφερε αξιοσηµείωτη αναδιανοµή της ιδιοκτησίας. Αντί της αναδιανοµής της ατοµικής ιδιοκτησίας. η πόλη της Σπάρτης επιχείρησε να επιβάλει περιορισµούς στη χρήση του πλούτου. Με αυτό τον τρόπο η ανισότητα της ιδιοκτησίας εξισορροπούνταν µε την ιδεολογία µιας κοινότητας οµοίων. Το κράτος ασκούσε µονοπωλιακά την παροχή δηµόσιων υπηρεσιών. Συνεπώς, αντίθετα µε ιούς Αθηναίους οµολόγους τους, οι πλούσιοι Σπαρτιάτες δεν είχαν τη δυνατότητα να προβαίνουν σε ευεργεσίες προς τους συµπολίτες τους ούτε να χρηµατοδοτούν επίσηµες τελετές. Ακόµη η πόλη επέβαλλε έναν κοινό, δηµόσιο τρόπο Ζωής σε κάθε πολίτη, όπως ουσιαστική οµοιογένεια στην εκπαίδευση και λιτότητα στη διατροφή και την ένδυση. Σύµφωνα µε όσα αναφέρει ο Θουκυδίδης, «πρώτοι οι Λακεδαιµόνιοι άρχισαν να ντύνονται απλά και σύµφωνα µε το σύγχρονο γούστο, κατ γενικότερα όσοι κατείχαν µεγάλη περιουσία υιοθετούσαν έναν τρόπο ζωής όσο το δυνατόν όµοιο µε εκείνο των πολλών». Κατά τον Αριστοτέλη, «οι γιοι των πλουσίων και των φτωχών ανατρέφονταν µε τον ίδιο τρόπο και η εκπαίδευση τους ήταν κοινή...το ίδιο εξακολουθούσε να συµβαίνει και µετά την ενηλικίωση τους. αφού δεν υπήρχε καµιά διάκριση ανάµεσα στους φτωχούς και τους πλούσιους. Η διατροφή στα συσσίτια ήταν η ίδια για όλους κατ η ενδυµασία οµοιόµορφη». Το ίδιο κατ τα κορίτσια στη Σπάρτη, τα οποία υποβάλλονταν σε κοινή, δηµόσια φυσική άσκηση. Οι ενήλικες γυναίκες, ανεξαρτήτως της οικονοµικής τους κατάστασης, δεν επιτρεπόταν να φορούν κοσµήµατα ή να στολίζονται µε χρυσαφικά. Ανάλογες µε την οµοιοµορφία της σπαρτιατικής ζωής ήταν και οι επικήδειες και ταφικές τελετές. Λιτές και αυστηρές. Στις σπαρτιατικές κηδείες δεν επιτρέπονταν κτερίσµατα. Απαγορευόταν στις οικογένειες οι επιτύµβιες επιγραφές στη µνήµη των νεκρών τους. Μοναδική εξαίρεση αποτελούσε η περίπτωση όσων έχαναν τη ζωή τους στο πεδίο της µάχης. Ορισµένα τέτοια µνηµεία εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σπάρτης: είναι πολύ απέριττα και φέρουν µία απλή επιγραφή ότι ο νεκρός σκοτώθηκε στη µάχη. Μόνο για τους νεκρούς βασιλείς προβλεπόταν µεγαλοπρεπής επικήδεια τελετή.

Έξοδα των πλουσίων

Παρ’ όλους τους περιορισµούς, αρκετοί ήταν οι εναποµείναντες τοµείς όπου οι πλούσιοι µπορούσαν να εκµεταλλευτούν την οικονοµική τους επιφάνεια. Μπρούντζινα αρχαιολογικά ευρήµατα στα ιερά φανερώνουν πως οι Σπαρτιάτες και οι Σπαρτιάτισσες ξόδευαν σηµαντικά ποσά σε θρησκευτικά αναθέµατα στους θεούς: τρίποδες και άλλα αγγεία, κοσµήµατα, αγαλµατίδια κ.λπ. Οι πιο εύποροι κατέφευγαν σε παρόµοιες επιδεικτικές δαπάνες κατ σε ξένα ιερά, όπως για παράδειγµα στην Ολυµπία, στους ∆ελφούς, στη ∆ωδώνη και στη Σάµο. Οι πιο πλούσιοι πολίτες εξέτρεφαν και διατηρούσαν άλογα, κυρίους για τη συµµετοχή τους σε αρµατοδροµίες. Αυτή ήταν µια ιδιαίτερα δαπανηρή δραστηριότητα, που απαιτούσε µεγάλη έγγεια περιουσία και σηµαντικά έξοδα. Στα τέλη του 5ου και στις αρχές του 4ου αιώνα, οι Σπαρτιάτες ιδιοκτήτες αρµάτων κέρδισαν τουλάχιστον 12 φορές στους Ολυµπιακούς Αγώνες. Οι νικηφόροι ιδιοκτήτες γιόρταζαν την επιτυχία τους µε την ανέγερση ακριβών µνηµείων, αν και πριν από τον 4ο αιώνα τέτοια µνηµεία περιορίζονταν στο χώρο της Ολυµπίας και δεν επιτρέπονταν στη Σπάρτη. Οι επιτυχίες στις αρµατοδροµίες προσέδιδαν στους νικητές έναν αέρα υπεροχής που τους βοηθούσε να προωθηθούν σε σηµαντικά πολιτικά αξιώµατα. Μετά το 400 π.Χ. υπήρξαν και αρκετές γυναίκες που σηµείωσαν ιππικές νίκες, πρωτοστατούσης της Κυνίσκας, αδελφής του βασιλιά Αγησίλαου Β΄. Τέλος, οι πλούσιοι Σπαρτιάτες µπορούσαν να χρησιµοποιήσουν τα χρήµατα τους για να συνάψουν προσωπικές σχέσεις και να πατρονάρουν διάφορες οµάδες, όπως χειρώνακτες υποτελείς, ξένους επισκέπτες, ακόµη και συµπολίτες τους. Αυτοί οι δεσµοί επέτρεπαν στους πλούσιους πολίτες και ιδιαίτερα στους βασιλείς να επηρεάζουν την εξωτερική πολιτική της Σπάρτης κατ να ελέγχουν τη λήψη πολιτικών αποφάσεων. Ανακεφαλαιώνοντας, η χρήση του ιδιωτικού πλούτου δηµιουργούσε ένα σηµαντικό χάσµα ανάµεσα στους εύπορους Σπαρτιάτες και τους φτωχότερους συµπολίτες τους.

Η συσσώρευση της ιδιοκτησίας και η μείωση του αριθµού ίων πολιτών

Η σηµαντική σε µέγεθος επικράτεια υπό την ηγεµονία της Σπάρτης σήµαινε πως ακόµη κατ οι συνηθισµένες αστικές οικογένειες δεν θα µπορούσαν να χαρακτηριστούν φτωχές, συγκρινόµενες µε αντίστοιχες οικογένειες άλλων πόλεων. Κατά τον 6ο αιώνα και στις αρχές του 5ου αι. π.Χ. τα περισσότερα αστικά νοικοκυριά κατείχαν επαρκή έγγεια περιουσία ώστε να αντεπεξέρχονται στις βιοποριστικές ανάγκες τους και την υποχρεωτική συνεισφορά στα συσσίτια. Αυτό το εύρωστο σύστηµα ιδιοκτησίας, όµως, προοδευτικά άρχισε να υπονοµεύεται από τη συσσώρευση της γης στα χέρια των ολίγων. Στην αύξηση των ανισοτήτων συνέτεινε και η φιλοδοξία ίων πλουσίων Σπαρτιατών, κυρίως στη διάρκεια της υπερπόντιας ηγεµονίας της Σπάρτης στα τέλη του 5ου και στην αρχή rou 4ου αιώνα π.Χ., όταν οι προεξάρχοντες πολίτες ανταγωνίζονταν για τον προσπορισµό πολιτικού κύρους και αξιωµάτων στην εξωτερική διοίκηση. Συνέπεια ήταν να φτωχύνουν πολλά νοικοκυριά πολιτών. Καθώς οι φτωχότεροι Σπαρτιάτες αδυνατούσαν να ανταποκριθούν στις εισφορές για τα συσσίτια, αποκλείονταν από το σώµα ίων πολιτών. Ο αριθµός των Σπαρτιατών πολιτών σηµείωσε κατακόρυφη πτώση από 8.000 το 480 π.Χ. σε λιγότερους από χίλιους σία µέσα του 4ου αιώνα π.Χ. Ήδη κατά τον 4ο και στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ. η κοινότητα των Οµοίων είχε αντικατασταθεί από µια πλουτοκρατική κοινωνία, στην οποία κυριαρχούσαν οι πλούσιοι άντρες κατ οι πλούσιες γυναίκες. Αυτές οι εξελίξεις υπονόµευσαν την ενότητα κατ την ταυτότητα των στόχων των Σπαρτιατών πολιτών και διάβρωσαν τα θεµέλια της εσωτερικής επιρροής και ισχύος της Σπάρτης. Με τόσο περιορισµένο κοινωνικό ιστό, η Σπάρτη δεν κατάφερε να ορθοποδήσει µετά την ήττα της από τη Θήβα στη µάχη στα Λεύκτρα το 371 π.Χ. Η εχθρική εισβολή στα εδάφη που έλεγχε η Σπάρτη οδήγησε στην απελευθέρωση των Μεσσηνίων Ειλώτων. Το αποτέλεσµα ήταν η δραµατική παρακµή της Σπάρτης και η απώλεια της δύναµης της στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

A.M. Andreades. A History of Greek Public Finance. Cambridge. Mass. 1933 P.A. Cartledge. Sparta and Lakonia: a regional history. 1300-362. BC London. 1979 Stephen Hodkinson. Property and Wealth in Classical Sparta. Duckworth and the Classical Press of Wales. London 2000. ch. 5

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Paul Cartledge. Agesilaos and the Crisis of Sparta,Duckworth. London 1987. Anton Powell (edj. Classical Sparta: techniques behind her success. Routledge. London 1989. Anton Powell and Stephen Hodkinson (eels.), The Shadow of Sparta. Routledge. London & Xew York, 1994. Stephen Hodkinson and Anton Powell (erts.), Sparta:New Perspectives. Duckworth and The Classical Press of Wales. London 1999. Paul Cartledge. Spartan Reflections. Duckworth, London 2000. Stephen Hodkinson. Property and Wealth in Classical Sparta. Duckworth and The Classical Press of Wales, London 2000.

1. STEPHEN HODKINSON λέκτορα Αρχαίας Ιστορίας στο Τµήµα Ιστορίας και Κλασικών Σπουδών, Πανεπιστήµιο Μάντσεστερ

2. JACQUELINE CHROTEN maître de Conférences στο Πανεπιστήµιο Παρίσι-10, Ναντέρ

3. Μετάφραση: Έρση Βατού

Βαλύρα:Ταξείδι στις ράγες με τα τραίνα που ...φύγαν

2011-11-04T14:52:00.003+02:00

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Δ.ΛΥΡΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΒΑΛΥΡΑ ΙΘΩΜΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ, Τ.Κ.24002

ΤΗΛ. 2724071016

Πολλά παιδιά την εποχή του ’60, που πήγαιναν στο γυμνάσιο Μελιγαλά, άλλα έμεναν στο Μελιγαλά σε δωμάτιο 2-3 μαζί και άλλα πηγαινοέρχονταν με το τραίνο, για το οποίο περιγράφω μια πραγματική ιστορία.Η μάννα μόλις σηκώθηκε. Ανάβει τη φωτιά και βάζει την κατσαρόλα πάνω στη σιδερωστιά, για να φτιάξει το χυλό. Το ρολόι δείχνει έξι και μισή. Παιδιά ξυπνάτε, σε λίγο έρχεται το τραίνο ,για να πάτε στο σχολείο.

Πηγαίνοντας στο δωμάτιο του Γιάννη για να τον ξυπνήσει αυτός ήταν ήδη ξύπνιος και βιαστικά κρύβει στην τσάντα του το λεύκωμα. Το παίρνει χαμπάρι η μάννα του ,του το παίρνει και πάει κοντά στη λάμπα για να ιδεί τι είναι. Διαβάζει και μένει έκπληκτη. Τι είναι έρωτας. Ξεφυλλίζει παρακάτω και διαβάζει. Πως θ’ άθελες να είναι το κορίτσι των ονείρων σου. Βρε αθώο πλασματάκι αυτά σου μαθαίνουν οι καθηγητές σου, του λέει η μάννα του απειλητικά .

Για γράμματα σε στέλνω ή για γαμπρό στο σχολείο. Και τα θέλεις και όλα έτοιμα. Για να ιδείς πως βγαίνει το κομμάτι το ψωμί. Να σου λείπουν οι γκόμενες και τα λευκώματα. Εγώ θέλω γράμματα και όχι λευκώματα. Ο Γιάννης την εκλιπαρεί κλαίγοντας. Δώσε μου το λεύκωμα. Δεν είναι δικό μου. Το πήρα για να γράψω. Τι θα πω στο παιδί που μου το έδωσε.Τι να γράψεις βρε αθώο πλασματάκι, τι είναι έρωτας και τι είναι αγάπη. Γι’ αυτό μου είπαν οι καθηγητές ότι έχεις γίνει ένα πολύ ζωηρό παιδί. Εσύ ρε μεγάλε γιατί δεν τον προσέχεις.

Γιατί όποτε του κάνω παρατηρήσεις δε μου δίνετετε ποτέ δίκιο. Τραβάτε να φάτε το χυλό σας και βάλτε αν θέλετε πετμέζι και ζάχαρη. Πηγαίνουν τα δυο αδέλφια στο σοφρά και ο μεγάλος λέει στον μικρό. Λοιπόν μικρέ έχουμε λευκώματα και ραβασάκια. Στο είπα να μην το φέρεις στο σπίτι αλλά εσύ ,αλλού γιαλού. Δεν με ακούς, τώρα βγάλτα πέρα μόνος σου, άσε που δεν τις είπα για τις κοπάνες και το μπάνιο στο ποτάμι. Και εγώ δεν είπα στη μάννα ότι καπνίζεις και παίζεις σκαμπίλι στο καφενείο. Βιαστείτε γιατί σε λίγο το τραίνο φτάνει στο σταθμό, γιατί αν δεν το προλάβετε θα πάτε με τα πόδια και ο καιρός είναι βροχερός, τους λέει η μάννα, και απευθύνεται στο Γιάννη. Μικρέ πάρε το λεύκωμα και πρόσεξε μην το ξαναφέρει πάλι εδώ, γιατί θα το κάψω. Πάρτε και ένα τάλιρο και τη γλίτωσες σήμερα φτηνά.

Το απόγευμα θα κάνεις όλες τις δουλειές για τιμωρία. Θα βγάλεις νερό από το πηγάδι θα ταΐσεις τα ζωντανά, θα σφάξεις το κουνέλι και τη κότα, θα πας να φέρεις το γαϊδούρι από το χτήμα και θα μαζέψεις λάχανα από τον κήπο και θα τα πλύνεις στη γούρνα του πηγαδιού. Εσύ μεγάλε θα πας να βοηθήσεις στις δουλειές του μπάρμπα σου και να επιβλέπεις το μικρό, γιατί έχει ζωηρέψει πάρα πολύ τώρα τελευταία .Άντε πηγαίνετε γιατί το τραίνο πλησιάζει στο χωριό.

Είναι ακόμη στο Μπαστογιόφυρο, έχουμε χρόνο της λέει ο Γιάννης. Βγαίνουν στο δρόμο που είναι γεμάτος λάσπες. Αγόρια και κορίτσια καλημερίζονται και τρέχουν για το σταθμό. Οι πιτσιρικάδες συνοδεύονται από κάποιον δικό τους. Στο σταθμό ακούγονται φωνές και συζητήσεις.

Δώσε μου να λύσω την άσκηση φυσικής.

Θα την κάνουμε κοπάνα σήμερα.

Η καθηγήτρια αρρώστησε και δεν θάρθει στο σχολείο.

Έμαθες τα λατινικά και είδες το έργο στην τηλεόραση;

Εγώ λέω ότι θα κερδίσει ο ΠΑΟΚ γι’ αυτό βάλε στο ΠΡΟΠΟ ένα.

Σε μια γωνιά ένα ζευγαράκι αλλάζει τα γράμματα και αρχίζουν να τα διαβάζουν με καρδιοχτύπι.

Το τραίνο έφτασε στο σταθμό. Ο μαθητόκοσμος μπαίνει μέσα . Δυο τρείς μπαίνουν στην τουαλέτα, για να μην πληρώσουν εισιτήριο. Μερικοί τζαμπατζήδες είναι ριψοκίνδυνοι και μένουν έξω από τις πόρτες και άλλοι έχουν εισιτήρια τα οποία έχουν επαναχρησιμοποιηθεί ,βουλώνοντας την τρύπα του εισιτηρίου με χαρτί, για να μην φαίνεται . Μερικοί κάθονται στο μπαρ του τραίνου και βάζουν χέρι στα φιστίκια και μαντολάτα. Άλλοι μαθητές συνεχίζουν το διάβασμα, άλλοι το γράψιμο, άλλοι πηγαινοέρχονται στα βαγόνια και άλλοι κοιμούνται. Τρείς μαθήτριες διαβάζουν το λεύκωμα του Γιάννη και ένας ζωγραφίζει στο υγρό τζάμι μια καρδιά και ένα βέλος με δύο γράμματα και ένα συν στη μέση. Μια παρέα παραγγέλνει καφέ και καπνίζουν το τσιγάρο τους και μια άλλη από αγόρια και κορίτσια πειράζονται μεταξύ τους. Στο τέλος του βαγονιού οι ερωτευμένοι συνεχίζουν το διαβασμά τους και το τραίνο συνεχίζει το ταξίδι του. Στο Δερβενάκι , στην ανηφόρα στο συνοικισμό Ζαφειρέικα, μια παρέα Βαλυραίων συμμαθητών μας, μας δείχνουν τις τσίχλες και κοτσύφια, που τα βρήκαν σκοτωμένα στα σύρματα και ένας είχε μια μπεκάτσα και εκείνη τη στιγμή η ατμομηχανή παθαίνει βλάβη. Η χαρά μας είναι απερίγραπτη, γιατί θα χάσουμε τις πρώτες ώρες τα μαθήματα. Μας έμεινε όμως η χαρά στη μέση, γιατί ξαναπήρε εμπρός η μηχανή και μπήκαν μέσα και αυτοί που έρχονταν με τα πόδια, για να βρουν σκοτωμένα πουλιά κάτω από τα σύρματα. Φτάνουμε σε λίγο στη Σκάλα και οι τσαμπατζήδες κάνουν την παρουσία τους, γιατί πούντιασαν από το κρύο. Ο Θανάσης Ηλιόπουλος από το κεντρικό Μεσσηνίας και ο Τάκης Νικητόπουλος από το Αριστοδήμειο Μεσσηνίας, ήταν σιδηροδρομικοί από την περιοχή μας, γνώριζαν όλα αυτά και έκαναν τα στραβά μάτια, ενώ οι άλλοι μας έβαζαν και πρόστιμο. Το τραίνο φτάνει στο Μελιγαλά. Άλλοι πηγαίναμε στου Στάθη να φάμε το σάμαλι, άλλοι έμεναν στο σταθμό , και άλλοι στήναμε δόκανα, αγκίστρια και πλακοπαγίδες, για να πιάσουμε κανά πουλί, για να φάμε και να βγάλουμε το χαρτζιλίκι μας, ώσπου να ανοίξει το σχολείο και να αρχίσει το μάθημα.

ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟ

Η έναρξη της λειτουργίας της σιδηροδρομικής γραμμής Αθήνα-Πειραιά, μήκους 8,5 χιλιομέτρων, έγινε το 1869. Το 1904, στις 16\9 έγινε τα εγκαίνια της ηλεκτροκίνητης διπλής γραμμής Αθήνα-Πειραιά. Έτσι τα προηγούμενα Μ.Μ.Μ., που ήταν ο αραμπάς, η άμαξα, τα κάρα, τα παμφορεία και τα ιππήλατα, άρχισαν να περιορίζονται και να γίνουν αργότερα μουσειακά είδη. Υπάρχει κέρμα του 1892 με την ατμομηχανή και στην περιμετρό του γράφει γενική εταιρεία εργοληπτών. Το κέρμα αυτό ανήκει στη συλλογή του κυρίου Νίκου Λυμπέρη,δάσκαλου, πρώην επιθεωρητή δημοτικής εκπαίδευσης, καθώς και 2 κέρματα από τους τροχιόδρομους στο Καρλόβαση Σάμου.

Η κατασκευή του δικτύου ΣΠΑΠ (ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΙ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ) άρχισε το 1882 και ολοκληρώθηκε το 1904. Η τελευταία διακλάδωση Ισθμός-Λουτράκι .έγινε τη δεκαετία του ’50. Αργότερα,το 1920, δημιουργήθηκε ο ΣΕΚ (ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ) με πλάτος γραμμών 1,44 μέτρα και η διαδρομή ήταν Αθήνα Θεσσαλονίκη, και οι ΣΠΑΠ με πλάτος γραμμών ένα μέτρο και με διαδρομή Πειραιάς- Αθήνα-Κόρινθο-Τρίπολη-Καλαμάτα, ή Κόρινθο-Πύργο- Κυπαρισσία- Καλαμάτα.. Λειτουργούν παράλληλα και τοπικά δίκτυα, σε διάφορα μέρη της Ελλάδος με θεαματικότερο τον οδοντωτό συρμό Διακοπτό-Καλάβρυτα, και πλάτος γραμμών 75 εκατοστά. Το 1955 οι σιδηρόδρομοι Θεσσαλίας ενσωματώνονται στους ΣΕΚ και το 1971 έγινε ενοποίηση ΣΕΚ-ΣΠΑΠ και προέκυψε ο ΟΣΕ, ενώ ο ηλεκτρικός, τράμ, και το μετρό παραμένουν ανεξάρτητοι . Το τράμ, προαστιακός και μετρό λειτούργησαν στις αρχές του 21^ου Αιώνα, στη διάρκεια των ολυμπιακών αγώνων , στην Αθήνα το 2004 καθώς λειτούργησε και η γέφυρα Ρίου-Αντιρίου. Τώρα λειτουργεί μόνο το σιδηροδρομικό δίκτυο Αθήνα-Θεσσαλονίκη και ο προαστιακός Αθήνα-Κόρινθος-Κιάτο.

Την πρώτη Αυγούστου, το 1890, έγινε η σιδηροδρομική διαδρομή Καλαμάτα-Βαλύρα και την ίδια χρονιά την πρώτη Οκτώβρη έγινε η πρώτη διαδρομή Βαλύρα-Μελιγαλά. Στις 7\7\1891, ένα χρόνο αργότερα έγινε η διαδρομή Μελιγαλά-Διαβολίτσι και το 1899 στις 5\11 έγινε η σύνδεση Αθήνα-Καλαμάτα. Στις 7\9\1902 έγινε η σύνδεση Ζευγολατιού Μεσσηνίας-Πύργου.

Στα τραίνα εργάζονταν πολλοί Βαλυραίοι, είτε ως τεχνικοί, είτε ως διοικητικοί υπάλληλοι (σταθμάρχες, κλειδούχοι, υπάλληλοι, οδηγοί ,πασαγιοφύλακες, μηχανοδηγοί, ελεγκτές κ.λ.π.).

Το 1943 έκαψαν το σταθμό της Βαλύρας οι αντάρτες, και στις 16\17 Φλεβάρη του ’44 μάζεψαν οι Γερμανοί τους άνδρες της Βαλύρας , στο Σταθμό , και από εκεί τους πήγαν στα Τσουκαλέικα. Γλύτωσαν από το θάνατο, γιατί σκότωσαν πολλούς στην Παλιοχούνη, έξω από τη Μεγαλούπολη.

Στο σταθμό της Βαλύρας, στα μαθητικά μου χρόνια υπήρχε πελώριος ευκάλυπτος ο οποίος κάηκε από κεραυνό και έχει γράψει ένα ποίημα η δίδυμη αδελφή μου Ιωάννα. Εκεί κούρνιαζαν πολλά σπουργίτια και τσιμπουργάνια και κάθε πρωί περιμένοντας το τραίνο, με το φακό και το λάστιχο εξασφαλίζαμε το φαγητό και χαρτζιλίκι μας. Επειδή το τραίνο ήταν το μεταφορικό μέσο της εποχής πολλές οικογένειες ξενιτεύτηκαν, γευόμενοι τον αποχωρισμό παιδικών μας φίλων, συγγενών και αδελφών. Απέναντι από το σταθμό ήταν οι αποθήκες και φόρτωναν λάδια, σταφίδα , σύκα και τα μπαούλα του μετανάστη και κάθε πρωί το τραίνο έσφυζε από κόσμο και 2 βαγόνια ήταν γεμάτα από μαθητόκοσμο.

Τα παλιά τραίνα ήταν ατμομηχανές ή μουτζούρηδες ή καρβουνιάρηδες ή ατμήλατος, και λειτουργούσαν με κάρβουνο ή μαζούτ. Αργότερα ήλθαν οι ντηζελομηχανές που έκαιγαν πετρέλαιο. Οι ατμομηχανές και ντηζελομηχανές ήταν διπλής χρήσης, γιατί μετέφεραν εμπορεύματα και επιβάτες. Τέλος ήλθαν οι ντηζελάμαξες ή ΔΗ, που ήταν εμπορικές και επιβατικές. Τέλος ήρθαν οι αυτοκινητάμαξες ή οτομοτρίς που ήταν καθαρά επιβατικές και άλλες αμαξοστοιχίες που ήταν καθαρά εμπορικές. Οι αυτοκινητάμαξες είχαν προέλευση από Γαλλία, Γερμανία Και Ουγγαρία. Τέλος οι εργάτες της γραμμής είχαν το βαγονέτο και την τροιζήνα που έκαναν έλεγχο οι προϊστάμενοι γραμμών, διότι το σιδηροδρομικό δίκτυο είχε τρία τμήματα λειτουργικά: Της συντήρησης, εκμετάλλευσης, και έλξης. Για την ασφάλεια του τραίνου υπήρχε ο τροχοπεδητής που παρέμενε στο τελευταίο βαγόνι.

Το τροχαίο υλικό γενικά, ήταν ντηζελομηχανές πορείας-ελιγμών, και διαφορετικών τύπων αυτοκινητάμαξες, συρμοί intercity, επιβατάμαξες, και φορτάμαξες.

Τώρα στην Πελοπόννησο το δίκτυο Αθήνα- Τρίπολι-Καλαμάτα δεν λειτουργεί και μας θυμίζει το σιδηρόδρομο το πάρκο του σιδηρόδρομου, στην Καλαμάτα που λειτούργησε το 1986 και το μουσείο σιδηροδρόμων στην Αθήνα , που λειτουργεί από το 1979.

Τα στοιχεία αυτά μου τα έδωσε ο Βασίλης Γεωργόπουλος (Γκριντέλης) που στρατιώτης ήταν στο ΤΕΣ (Τάγμα Εκμετάλλευσης Σιδηροδρόμων), τα έτη 1956-58, που εκτελούσε το δρομολόγιο Πειραιάς- Χαλκίδα και ήταν υπεύθυνος θερμαστής. Όταν απολύθηκε έγινε εργάτης γραμμής , και με το δίπλωμα που είχε πάρει από το στρατό έκανε μετάταξη, στο τμήμα της έλξης. Μας παραχώρησε το φωτογραφικό υλικό με τα διάφορα είδη τραίνων που οδηγούσε και φαίνεται από τις φωτογραφίες η εξέλιξη των τραίνων.

Μεταπολεμικά το σιδηροδρομικό δίκτυο δεν αναπτύχθηκε σχεδόν καθόλου και το συνολικό μήκος του σιδηροδρομικού δικτύου το 1997 ήταν 2.573 χιλιόμετρα. Με τον προαστιακό και το μετρό , που λειτούργησαν στις αρχές του 21^ου αιώνα εξυπηρετείται και πάλι η Αθήνα, ενώ η περιφέρεια είναι ακόμη ο μεγάλος ασθενής, χωρίς να υπάρχει ελπίδα θεραπείας, στο άμεσο μέλλον, εκτός και βρεθούν ξένοι επενδυτές, οι οποίοι θα μας θεραπεύσουν έναντι πινακίου φακής.

Στην Αθήνα σήμερα, τα ΜΜΜ, είναι το τραίνο , ο προαστιακός, το μετρό, το τραμ, τα τρόλεϊ, και τα λεωφορεία. Εξυπηρετούν εκατομμύρια κόσμο, που είναι συγκεντρωμένος ο μισός και πλέον πληθυσμός της Ελλάδος ,στο λεκανοπέδιο Αττικής, και αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο.

Στο σταθμό πιτσιρικάδες πουλούσαμε την πραμάτεια μας με προϊόντα της εποχής όπως φρούτα, πουλιά από κυνήγι κ.λ.π. Μια φορά ο Κώστας ο Τσώνης πούλαγε αγγούρια και δεν πρόλαβε να κατέβει . Ξεκίνησε το τραίνο και κοντά στο σπίτι του Νινιού πήδηξε και γύρισε με τα πόδια στο σπίτι του. Η γυναίκα του ανησύχησε και όταν την είδε της είπε: Γυναίκα έχεις άντρα ήρωα, πήδηξε από το τραίνο, και έμεινε αυτή ή φράση και εμείς η πιτσιρικαρία τον πειράζαμε και χαιρόταν που του το υπενθυμίζαμε.

Τον Οκτώβρη του 1947 καταρρακτώδεις βροχές παρέσυραν και τις γραμμές του τραίνου.

Από το τραίνο είχαμε και θύματα ,το Θανάση Αλειφέρη, Γεώργιο Ξυδόπουλο ή Αναγνώστη, και στις 7\6\1988 η σύγκρουση του τραίνου με αυτοκίνητο, στην ελεύθερη διάβαση ,στον Άρι, είχαμε 3 νεκρούς από Βαλύρα , την Ασπασία Ηλιοπούλου και το αντρόγυνο Κωνσταντίνα και Δημήτριο Βακαλόπουλο. Υπήρξαν και τραυματίες από το χωριό μας , καθώς θύματα και τραυματίες, από άλλα χωριά. Ο Μίμης Μπουζαλάς, έχει δημοσιεύσει στην εφημερίδα Βαλύρα, το δυσάρεστο αυτό γεγονός ένα ποίημα με τίτλο: Λυπητερά Στιχάκια.

Με το δημοψήφισμα του Παπαδόπουλου ,το 1969, στο Δερβένι Κορινθίας έγινε σύγκρουση τραίνων με πολλούς νεκρούς και τραυματίες. Επίσης στις 16-2-1972, έγινε εκτροχιασμός τριών βαγονιών του τραίνου, μεταξύ Κινέττας-Μεγάρων, με πολλούς νεκρούς και τραυματίες. Μεταξύ των τραυματιών ήμουν και εγώ. Ήταν βράδυ ψιλόβρεχε-ψιλοχιόνιζε, σπάζω λόγο αδράνειας, άθελά μου, το τζάμι με το κεφάλι μου, πετάγομαι έξω, χάνω τις αισθήσεις μου, παθαίνω αστρική προβολή, τα βλέπω όλα πεντακάθαρα, νεκρούς, τραυματίες, εκτροχιασμένα βαγόνια, σπαρακτικές κραυγές και φωνές ,για βοήθεια από το πουθενά, λες και είναι μεσημέρι. Ο σώζον εαυτό σωθήτω. Παίρνω το μονοπάτι που είχα ιδεί από την αστρική προβολή, κατεβαίνω στην εθνική οδό, τους ενημερώνω για το συμβάν, έπεσα σε κώμα και όταν συνήλθα βρισκόμουν στο Αιγινήτειο νοσοκομείο. Αυτή και μόνο η εμπειρία με έχει κάνει να αγαπώ και να σέβομαι τη ζωή και από τότε μέχρι σήμερα δεν έχω αισθανθεί το φόβο και τον κίνδυνο. Γεύομαι και χαίρομαι τη ζωή με θετική ενέργεια, σκέψη και πράξη.

Από το 2003 άρχισαν να περιορίζονται τα δρομολόγια των τραίνων, το 2010 να περιορίζονται και το 2011 έκλεισε οριστικά ο σιδηρόδρομος Αθήνα-Τρίπολι-Καλαμάτα και λειτουργεί μόνο ο προαστιακός Αθήνα -Πάτρα. Λειτουργούν επίσης τα τοπικά δρομολόγια Διακοφτό-Καλάβρυτα και Πάτρα-Ρίο.

Εδώ στη Μεσσηνία δεν έχει γίνει ακόμη τίποτε ,και αλλοίμονο σε αυτούς που δεν έχουν μεταφορικό μέσο για να εξυπηρετηθούν και βάζουν βαθειά το χέρι στην τσέπη πληρώνοντας ταξί, στην οποιαδήποτε ανάγκη τους.

Στον κάθε σταθμό του τραίνου υπήρχε μορσικός τηλέγραφος, με τον οποίο επικοινωνούσαν οι σταθμάρχες, για την αναχώρηση –άφιξη του τραίνου, τον οποίο περιγράφουμε αμέσως παρακάτω καθώς και την ιστορία –λειτουργία της ατμομηχανής με την οποία κινούνταν τα ατμόπλοια, τραίνα και αυτοκίνητα.

ΜΟΡΣΙΚΟΣ ΤΗΛΕΓΡΑΦΟΣ

Περιγραφή και λειτουργία του Μορσικού Τηλέγραφου

Ό δέκτης του συστήματος Μorse αποτελείται από τη Μορσική μηχανή , ο δε πομπός από το πλήκτρο – χειριστήριο . Η Μορσική μηχανή φέρει ηλεκτρομαγνήτη και πάνω από αυτόν υπάρχει οπλισμός (Β) περιστρεφόμενος γύρω από τον άξονά του . Ό οπλισμός καταλήγει σε δείκτη . Πάνω από τον δείκτη αυτόν ξεδιπλώνεται με τη βοήθεια ωρολογιακού μηχανισμού, χάρτινη ταινία πλάτους 10 χιλ. Πάνω από τη χάρτινη ταινία υπάρχει λεπτός μεταλλικός δίσκος , που τροφοδοτείται συνέχεια με μελάνι από τον μελανωτήρα που εφάπτεται σ’αυτόν .

Όταν ο ηλεκτρομαγνήτης διαρρέεται από ρεύμα, πράγμα το οποίο θα συμβεί, όταν το χειριστήριο εκπομπής πιεστεί στη λαβή του , ο οπλισμός έλκεται από τον ηλεκτρομαγνήτη και ο δείκτης του πιέζει την ταινία στο μεταλλικό δίσκο .

Έτσι στη κινούμενη ταινία αναγράφεται συνεχώς σε ευθεία γραμμή, που έχει μήκος ανάλογο με τη διάρκεια πίεσης της λαβής του χειριστηρίου εκπομπής

Βασικοί κανόνες χειρισμού του Τηλέγραφου

α) Το χειριστήριο πρέπει να κρατείται σταθερά με τα τρία δάκτυλα

( δείκτης, μέσος και αντίχειρας ).

β) Ό βραχίονας του χεριού πρέπει να βρίσκεται σε οριζόντια θέση

και να μην εφάπτεται στο τραπέζι του τηλέγραφου.

γ) Κατά το χειρισμό να λειτουργούν, από τα δάκτυλα μέχρι και τον

αγκώνα, όλες οι αρθρώσεις και ιδιαίτερα να λειτουργεί άνετα η

άρθρωση του καρπού του χεριού.

δ) Κατά το χειρισμού των στιγμών, επιτυγχάνονται με σύντομες και

αλλεπάλληλες πιέσεις στο χειριστήριο, να μην αναστέλλεται η

λειτουργία οποιασδήποτε άρθρωσης και το χέρι να κινείται άνετα,

να είναι χαλαρωμένο, ώστε ο χαρακτηριστικός ήχος των στιγμών,

να ακούγεται ρυθμικά και διαδοχικά π.x τικ, τικ, τικ…

ε) Οι γραμμές, που κτυπιόνται στο χειριστήριο πρέπει να είναι

μεγάλες και η απόσταση μεταξύ τους να είναι πολύ μικρή ώστε,

κατά τον χειρισμό, να ακούγεται καθαρά ο διαδοχικός και

χαρακτηριστικός ήχος κρακ, κρακ, κρακ…

στ) Τα Μορσικά σύμβολα, που περιέχει η κάθε λέξη, πρέπει να

βρίσκονται σε ίση μεταξύ τους απόσταση ώστε να αποτελούν

μια συγκροτημένη ομάδα, όπως αποτελούν ομάδα στην κάθε

λέξη τα γράμματα και οι φθόγγοι.

ζ) Οι ομάδες συμβόλων που απαρτίζουν λέξεις πρέπει να έχουν

μεγάλες αποστάσεις. Λέξεις υπολογίζονται και τα άρθρα, οι

αριθμοί, τα σημεία στίξης.

η) Κατά την διάρκεια της εκπαίδευσης του χειριστή ο ρυθμός πρέπει να είναι πολύ αργός.

Μορσικά σύμβολα Ελληνικού και Λατινικού

Αλφάβητου με τα σημεία στίξης, αριθμών.

Ελληνικό Αλφάβητο Λατινικό Αλφάβητο

α .- π . - - . a . - n - .

β - . . . ρ . - . aaa . - . - o - - -

γ - - . σ . . . b - . . . oo - - - .

δ - . . τ - c - . - . p . - - .

ε . υ - . - - ch - - - - q - - . -

έ . . - . . φ . . - . d - . . r . - .

ζ - - . . χ - - - - eee . . - . . s . . .

η . . . . ψ - - . - f . . - . t -

θ - . - . ω . - - g -- . u . . -

ι . . αι . - . - h . . . . u . . - -

κ - . - αυ . . - - i . . v . . . -

λ . - . . ευ - - - . j . - - - w . - -

μ - - ηυ . . . - k - . - x - . . -

ν - . ου . . - l . - . . y - . - -

ξ - . . - υι . - - - m - - z - - . .

ο - - -

Σημεία στίξης

Τελεία (.) .. .. .. κάθετος - -

Ερωτηματικό (;) .. - - .. παρένθεση - . - - . – (άνοιγμα)

Θαυμαστικό (.) - - . . - - παρένθεση - . - - . – (κλείσιμο)

Παύλα (-) . –.

Αριθμοί

1 . - - - - 6 - . . . .

2 . . - - - 7 - - . . .

3 . . . - - 8 - - - . .

4 . . . . - 9 - - - - .

5 . . . . . 0 –

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Ο ΛΕΥΚΟΣ ΚΑΙ ΜΑΥΡΟΣ ΧΡΥΣΟΣ

ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΗ:Η ατμομηχανή είναι μια μηχανή που μετατρέπει τη θερμική ενέργεια του ατμού σε μηχανική ενέργεια διαμέσου ενός εμβόλου που κινείται σε ένα κύλινδρο. Η ατμομηχανή συνέβαλε περισσότερο από κάθε άλλη μηχανή στη δημιουργία της Βιομηχανικής Επανάστασης, γιατί είναι μια πηγή ενέργειας η οποία δεν περιορίζεται από καθορισμένα όρια όπως παροχή νερού, ανέμες ή χώρος για τα ζώα, που τη σέρνουνε. Η ατμομηχανή κυριάρχησε στη βιομηχανία και στις μεταφορές για 150 χρόνια και βρίσκει, ακόμη, εφαρμογές σε ορισμένες περιπτώσεις, γιατί μπορεί να χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε καύσιμο ή πηγή θερμότητας καταλλήλου θερμοκρασίας καθώς επίσης γιατί αναπτύχθηκε από την ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΗ στο τελευταίο τέταρτο του 18^ου αιώνα από τους James Watt. O αρχικός, όμως, τύπος σύντομα άλλαξε από άλλους για την κάλυψη αναγκών σε διαφορετικές εφαρμογές. Η ατμομηχανή είναι μια μηχανή εξωτερικής καύσης. Με άλλα λόγια το καύσιμο καίγεται έξω από τον εργαζόμενο κύλινδρο και αυτό σημαίνει ότι η μόλυνση της ατμόσφαιρας από τα αέρια της καύσεως μπορεί να διατηρηθεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

Οι πρώτες ατμομηχανές είχαν λέβητες και εστίες καύσης όμοιες με εκείνες των ατμοσφαιρικών μηχανών, δηλαδή απλά και μόνο μια έκδοση των οικιακών καζανιών, που βλέπουμε στα παλιά σπίτια.

ΜΗΧΑΝΕΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ :Οι περισσότεροι τύποι των ατμομηχανών είχαν ένα απλό σύστημα λίπανσης για ταχύτητες πάνω από τις 150 στροφές το λεπτό. Από την άλλη πλευρά οι ταχύτητες κάτω από τις 150 στροφές το λεπτό ήταν πολύ χαμηλές, για την απευθείας παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος κα οι πρώτοι σταθμοί παραγωγής ισχύος ήταν εφοδιασμένοι με καλώδια μετάδοσης της κίνησης, τα οποία αύξαναν την ταχύτητα παράλληλα, όμως, ήταν αντιοικονομικά τόσο από άποψης χώρου, όσο και από άποψης πολυπλοκότητας της εγκατάστασης. Οι μηχανές, όμως, μεγάλης ταχύτητας υπερπήδησαν το εμπόδιο αυτό. Σε αυτές οι σταυροί, οι διωστήρες και οι μηχανισμοί των βαλβίδων λιπαίνονταν από λάδι , το οποίο κυκλοφορούσε υπό πίεση μέσα σε ένα κλειστό κιβώτιο στο στροφαλοφόρο άξονα. Οι μηχανές αυτές λειτουργούσαν με διπλή ή τριπλή εκτόνωση, είχαν βαλβίδες και μια σταθερή διακοπή του ατμού για κάθε κύλινδρο. Οι κύλινδροι απείχαν από το κιβώτιο της λίπανσης αποστάσεις μεγαλύτερες από τη διαδρομή του εμβόλου, έτσι, ώστε το λάδι από το βάκτρο να μη μπορεί να εισέρχεται στον κύλινδρο και να μολύνει τον ατμό, που εξέρχεται. Τέτοιες μηχανές δούλευαν στις 500 στροφές το λεπτό και μπορούσαν να συνδεθούν απευθείας με μια γεννήτρια συνεχούς ρεύματος.

Ο ατμός της ατμομηχανής: Ο ατμός που χρησιμεύει για την κίνηση και τη λειτουργία της μηχανής αυτής παράγεται μέσα σε ένα λέβητα, σε ένα καζάνι δηλαδή, στο οποίο θερμαίνεται νερό, ώστε να φτάσει στο σημείο βρασμού και να εξατμιστεί. Ο λέβητας είναι εφοδιασμένος με μανόμετρο, που μετρά την πίεση του ατμού με βαλβίδες, που χρησιμεύουν για τη διαφυγή των ατμών όταν υπερβούν την κανονική ποσότητα, και με άλλα όργανα, που δείχνουν την κατάσταση του περιεχομένου του.

Ο ατμός που δημιουργείται με αυτόν τον τρόπο διοχετεύεται στον θερμαντήρα όπου θερμαίνεται ακόμα περισσότερο. Στη συνέχεια μπαίνει σε έναν κύλινδρο ο οποίος είναι εφοδιασμένος με έμβολο. Η είσοδος του ατμού μέσα από δυο τρύπες που ανοιγοκλείνουν πότε η μία και πότε η άλλη με τη βοήθεια βαλβίδων. Το άνοιγμα και το κλείσιμο τους ρυθμίζεται από έναν διακόπτη, ένα όργανο που κανονίζει την πίεση του ατμού.

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΗΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΑΝ ΚΑΙ ΣΧΕΤΙΚΑ EINAI ΜΙΚΡΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ, Η ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΗ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΑΤΗ ΔΙΑΤΑΞΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΣΕ ΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΡΓΟ. ΤΟ ΕΡΓΟ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΕΝΟΣ ΕΜΒΟΛΟΥ ΜΕΣΑ ΣΕ ΕΝΑ ΚΥΛΙΝΔΡΟΥ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΤΜΟΥ. ΟΤΑΝ Η ΠΙΕΣΗ ΤΟΥ ΑΤΜΟΥ ΑΣΚΕΙΤΑΙ ΣΤΗΝ ΜΙΑ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΟΥ, Η ΔΥΝΑΜΗ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΗΝ ΕΚΤΟΝΩΣΗ ΤΟΥ ΑΤΜΟΥ ΚΑΤΑ ΜΗΚΟΣ ΤΟΥ ΚΥΛΙΝΔΡΟΥ ΜΕ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΤΟΥ.

ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ, ΝΕΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΑΤΜΟΥ ΔΙΟΧΕΤΕΥΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΟΥ ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΚΙΝΕΙΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΘΕΤΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ. Η ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΑΥΤΗ ΚΙΝΗΣΗ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΤΡΑΚΤΟΥ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΗΣ ΜΕΣΩ ΔΙΩΣΤΗΡΑ ΚΑΙ ΣΤΡΟΦΑΛΟΥ. ΚΑΤΑ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ, Ο ΚΥΛΙΝΔΡΟΣ ΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΔΙΑΔΟΧΙΚΑ ΜΕ ΑΤΜΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΡΟΦΟΔΟΤΙΚΟ ΑΓΩΓΟ ΥΨΗΛΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΝΩΝΕΤΑΙ ΣΕ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΗ ΠΙΕΣΗ. ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΑΥΤΟ, ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΤΜΟΥ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΡΓΟ.

Η ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΡΓΟΥ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Σ ΈΝΑΝ ΕΜΒΟΛΙΣΜΟ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΗΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ ΠΟΥ ΑΣΚΕΙΤΑΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΟ ΕΠΙ ΤΟ ΜΗΚΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ . Η ΔΥΝΑΜΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΥΞΗΘΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΜΟΥ ΥΨΗΛΟΤΕΡΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ‘Η ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΤΟΝΩΣΗ ΤΟΥ ΑΤΜΟΥ ΤΗΣ ΕΞΑΓΩΓΗΣ ΣΕ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΗ ΠΙΕΣΗ .

ΑΤΜΟΚΙΝΗΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΣΑ

ΑΤΜΑΜΑΞΕΣ

ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 19^ου ΑΙΩΝΑ . ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ, ΣΕ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΟΧΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΞΥΛΙΝΕΣ ΤΡΟΧΙΕΣ. ΤΟ 1802 Ο ΡΙΤΣΑΡΝΤ ΤΡΕΒΙΘΙΚ, ΑΓΓΛΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ, ΠΗΡΕ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΥΡΕΣΙΤΕΧΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ ΜΗΧΑΝΗΣ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΑΜΑΞΩΝ. Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΟΜΩΣ ΕΠΙΒΡΑΔΥΝΘΗΚΕ ΑΠΟ ΜΙΑ ΕΚΡΗΞΗ ΛΕΒΗΤΑ, ΠΟΥ ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΣΕ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΒΑΛΒΙΔΑΣ ΑΠΟ ΕΝΑ ΧΕΙΡΙΣΤΗ.

ΤΟ 1829 Η ΑΤΜΑΜΑΞΑ ‘ROCKET’ ΠΟΥ ΕΦΕΥΡΕ Ο ΑΓΓΛΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΤΖΩΡΤΖ ΤΣΙΒΕΝΣΟΝ ,ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΤΖΩΡΤΖ ,ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΕΠΙΣΗΣ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΕ ΑΤΜΑΜΑΞΑ ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΕ ΠΟΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΕΜΕΛΛΕ ΝΑ ΔΙΑΤΗΡΗΘΟΥΝ ΣΤΙΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ. Ο ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΤΣΙΒΕΝΣΟΝ ΗΤΑΝ ΕΝΑΣ ΑΠΛΟΣ ΜΟΧΛΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΑΤΜΑΜΑΞΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΚΙΝΗΘΕΙ ΕΙΤΕ ΠΡΟΣ ΤΑ ΕΜΠΡΟΣ ΕΙΤΕ ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΙΣΩ. Η ΕΝΔΙΑΜΕΣΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΧΛΟΥ ΡΥΘΜΙΖΑΝ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΑΤΜΟΥ, ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΝΑ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΕΤΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΑΤΜΟΥ ΣΤΑ ΕΛΑΦΡΑ ΦΟΡΤΙΑ. ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΥΤΕΣ ΕΦΑΡΜΟΣΤΗΚΑΝ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΑΤΜΑΜΑΞΕΣ ΠΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΣΑΝ ΣΕ ΥΨΗΛΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕ ΥΠΕΡΘΕΡΜΟ ΑΤΜΟ. Η ΑΤΜΑΜΑΞΑ ΔΙΑΤΗΡΗΣΕ ΤΗΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΤΗΣ ΘΕΣΗ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΜΕΧΡΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 20_ΟΥ ΑΙ. Η ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΙΣΕ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΚΙΝΗΣΗΣ, ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΤΗΚΕ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ ΣΤΙΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΕΣ ΑΡΤΗΡΙΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΚΑΤΑ ΠΡΩΤΟ ΛΟΓΟ, ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΗΚΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΝΤΗΖΕΛΑΜΑΞΟΝ, ΕΚΕΙ ΠΟΥ Ο ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΕΝ ΕΠΕΤΡΕΨΕ ΑΚΟΜΑ ΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΟΚΙΝΗΣΗ.

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΠΛΟΙΩΝ

Η ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΗ ΣΥΝΕΒΑΛΕ ΜΕ ΠΟΛΛΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΜΩΣ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΥΠΗΡΞΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΑΤΗ. ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΟΛΟΥΣ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ, Ο ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ ΤΖΩΝ ΦΙΤΣ ΗΤΑΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΠΟΥ ΕΦΤΑΣΑΝ ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΒΑΘΜΟ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΔΗΜΟΣΙΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΕ ΑΡΚΕΤΑ ΑΤΜΟΠΛΟΙΑ ΑΠΟ ΤΟ 1786 ΩΣ ΤΟ 1798.

ΤΟ 1803 Ο ΡΟΜΠΕΡΤ ΦΟΥΛΤΟΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΣ, ΧΕΙΡΙΣΤΗΚΕ ΜΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΕΝΑ ΑΤΜΟΠΛΟΙΟ ΣΤΟΝ ΠΟΤΑΜΟ ΣΗΚΟΥΑΝΑ , ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ. ΔΕΝ ΠΕΤΥΧΕ ΟΜΩΣ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΟΥΤΕ ΣΤΗΝ ΓΑΛΛΙΑ ΟΥΤΕ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ. ΤΟ 1807 ΤΟ ΑΤΜΟΠΛΟΙΟ ΠΛΕΥΡΙΚΩΝ ΤΡΟΧΩΝ (ΚΛΕΡΜΟΝ) ΤΟΥ ΦΟΥΛΤΟΝ ΤΟΝ ΑΝΕΠΛΕΥΣΕ ΜΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΟΝ ΠΟΤΑΜΟ ΧΑΝΤΣΟΝ ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ ΩΣ ΤΟ ΩΛΜΠΑΝΥ ΑΠΟΣΤΑΣΗ 240 ΧΙΛ. ΣΕ 32 ΩΡΕΣ. ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΧΡΟΝΙΑ, Ο ΡΟΜΠΕΡΤ ΣΤΗΒΕΝΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΝΑΥΠΗΓΟΣ , ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΤΟΥ, ΤΟΝ ΜΗΧΑΝΙΚΟ ΣΤΗΒΕΝΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΑΝ ΕΝΑ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟ ΤΡΟΧΗΛΑΤΟ ΑΤΜΟΠΛΟΙΟ, ΠΟΥ ΔΡΟΜΟΛΟΓΗΘΗΚΕ ΜΕΤΑΞΥ ΝΕΑΣ ΥΟΡΚΗΣ ΚΑΙ NEW BRUNSWICK ΤΟΥ NEW JERSEY.

ΟΔΙΚΑ ΟΧΗΜΑΤΑ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΤΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΟΔΙΚΩΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ ΧΡΟΝΟΛΟΓΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ 1770, ΟΠΟΤΕ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΗΚΕ ΕΝΑ ΟΓΚΩΔΕΣ ΜΗΧΑΝΗΜΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΓΑΛΛΟ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟΥ. Ο ΡΙΤΣΑΡΝΤ ΤΡΕΒΙΘΙΚ ,ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΤΖΕΙΜΣ ΒΑΤ ,ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΕ ΜΙΑ ΑΤΜΟΚΙΝΗΤΗ ΑΜΑΞΑ, ΠΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΝΔΙΝΟΥ. ΑΠΟ ΤΟ1824 ΩΣ ΤΟ 1828 ΤΕΘΗΚΑΝ ΣΕ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΕΡΙΧΩΡΑ ΤΟΥ ΑΡΚΕΤΑ ΑΤΜΟΚΙΝΗΤΑ ΛΕΩΦΟΡΕΙΑ, ΠΟΥ ΕΚΑΙΓΑΝ ΓΑΙΑΝΘΡΑΚΑ ΚΑΙ ΕΙΧΑΝ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ 20 ΕΠΙΒΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥΤΗΤΑ 30 ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΑ ΤΗΝ ΩΡΑ. Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΟΜΩΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΑΤΜΟΚΙΝΗΤΩΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕ , ΟΤΑΝ ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΨΗΦΙΣΕ ΝΟΜΟ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΣΕ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΑΥΤΟΚΙΝΟΥΜΕΝΟ ΟΧΗΜΑ ΝΑ ΠΡΟΠΟΡΕΥΕΤΑΙ ΠΕΖΟΣ ΜΕ ΕΡΥΘΡΑ ΣΗΜΑΙΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΕΡΥΘΡΟ ΦΑΝΑΡΙ ΤΗΝ ΝΥΧΤΑ .

Η ΕΦΕΥΡΕΣΗ ΤΟΥ ΕΛΑΣΤΙΚΟΥ ΕΠΙΣΩΤΡΟΥ ΜΕ ΑΕΡΟΘΑΛΑΜΟ ΚΑΙ Η ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ ΕΙΧΑΝ ΩΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΖΩΗΡΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ ΟΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΓΑΛΛΙΑ ,ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ Η.Π.Α . ΤΟ 1897 ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ ΣΤΟ ΝΙΟΥΤΟΝ ΤΗΣ ΜΑΣΑΧΟΥΣΕΤΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΑΝ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΤΟΥΣ ΑΤΜΗΛΑΤΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ. Η ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΑΓΩΝΕΣ ΤΗΣ ΠΟΥ ΕΓΙΝΑΝ ΣΤΗ ΒΟΣΤΟΝΗ ΤΗΣ ΜΑΣΑΧΟΥΣΕΤΗΣ ΤΟ 1898 ΤΟΥΣ ΕΝΘΑΡΡΥΝΕ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΑΤΜΗΛΑΤΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ.

ΤΟ 1906 ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΣ ΜΕΡΙΚΑ ΕΦΟΔΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΣΤΩ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΑ ΑΤΜΗΛΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΜΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΓΙΑ ΜΑΚΡΙΝΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ. ΜΕΓΑΛΗ ΕΦΕΥΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΕΦΑΡΜΟΣΤΗΚΑΝ ΣΤΑ ΠΡΩΤΑ ΑΤΜΗΛΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ.

ΤΟ ΑΤΜΗΛΑΤΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ,ΟΜΑΛΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΡΡΙΧΗΣΗΣ. Ο ΧΡΟΝΟΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΤΟΥ ΑΤΜΟΥ ΣΤΟΝ ΛΕΒΗΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑ. Η ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΤΤΩΣΑΝ ΤΟΝ ΒΑΘΜΟ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΤΗ. Ο ΚΙΝΗΤΗΡΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΚΑΥΣΗΣ ΟΜΩΣ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΑΚΟΜΑ ΛΙΓΟΤΕΡΗ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ.

ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΜΗΛΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ ΣΥΝΕΧΙΣΤΗΚΕ. Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΚΙΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΘΗΚΕ ΓΙΑ ΕΛΑΤΤΩΣΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΗΝ ΕΞΑΤΜΙΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΗΡΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΚΑΥΣΗΣ. ΕΓΙΝΑΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΤΜΟΥ ΑΠΟ ΑΛΛΑ ΡΕΥΣΤΑ ΜΕΣΑ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΚΑΤΑΡΓΗΘΕΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΨΥΞΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑ ΨΥΧΡΑ ΚΛΙΜΑΤΑ.

Ο πρώτος νεκρός του 1940 - Βασίλειος Τσαβαλιάρης

2011-10-24T14:00:00.000+03:00

Η σφαίρα τού Ιταλού στρατιώτη τόν βρήκε στό μέτωπο καί τόν σκότωσε, στίς 5 τό πρωί τής 28ης Οκτωβρίου, σέ φυλάκιο στά ελληνοαλβανικά σύνορα.

Ήταν 28 Οκτωβρίου 1940. Ελληνοαλβανικά σύνορα. Ώρα 5η πρωινή. Η ιταλική σφαίρα βρίσκει τόν στόχο της: ο στρατιώτης Βασίλειος Τσαβαλιάρης ήταν ο πρώτος πεσών τού Ελληνικού Έπους.

Η σάλπιγγα έδινε τό σύνθημα τής μάχης ως ένα προσκλητήριο στόν υπέρτατον αγώνα γιά τήν Ελευθερία. Πίσω από τά σκόπευτρα μέ τό δάκτυλο στήν σκανδάλη οι φρουροί τών προκεχωρημένων φυλακίων προσπαθούσαν νά διαπεράσουν τό σκοτάδι. Απέναντι σέ απόστασι λίγων μέτρων, ο εχθρός μόλις είχε αρχίσει τήν επίθεσί του. Προτού ακόμη εκπνεύσει τό τελεσίγραφό τους, οι Ιταλοί είχαν εξαπολύσει τίς ταξιαρχίες τους καί οι πρώτες σφαίρες έσκιζαν τήν νυκτερινή σιωπή πάνω στά βουνά τής Ηπείρου. Εκεί, στήν γραμμή τών συνόρων σέ ένα απομεμακρυσμένο φυλάκιο, έπεφτε νεκρός ο πρώτος Έλληνας στρατιώτης, ο Βασίλειος Τσαβαλιάρης. Ένας φαντάρος πού έτυχε νά κάνη τήν πρωινή σκοπιά. Χωρίς ποτέ νά γίνει ήρωας, χωρίς ποτέ νά βγή από τήν ανωνυμία.

Σύμφωνα μέ μαρτυρίες, οι τελευταίες λέξεις τού Έλληνος φαντάρου ήταν «τί θ’ απογίνουν τά παιδιά μου;».

Σήμερα στήν πατρίδα του Πιάλεια Τρικκάλων, κάθε χρόνο, γίνονται εκδηλώσεις μνήμης, καί βεβαίως τά παιδιά του δίδουν τό δικό τους «παρών».

«Ο πατέρας μου έκανε τήν σκοπιά στό 21ο φυλάκιο στά Ελληνοαλβανικά σύνορα, στήν θέση Γκόλφια, όπως λέγεται.

Μετά τήν 5η πρωινή, τό φυλάκιο δέχθηκε επίθεσι από τούς Ιταλούς. Μία σφαίρα βρήκε τόν πατέρα μου στό μέτωπο καί τόν σκότωσε. Οι μόνες του λέξεις πού είπε εκεί ήταν: νά φυλάτε τά παιδιά μου, καί μετά ξεψύχησε», λέγει ο κ. Νίκος Τσαβαλιάρης. «Εγώ ήμουν μόνο 5 ετών καί τά αδέλφια μου μικρότερα. Τελευταία φορά πού είχε έλθει στό σπίτι, ήταν όταν τόν είχαν καλέσει στά νέα όπλα, μετά τά γεγονότα μέ τό «Έλλη». Ήμουν μικρός αλλά τόν θυμάμαι. Ήταν ντυμένος στρατιώτης. Απ’ ό,τι ανέφερε η συχωρεμένη η μάνα μου, τής έλεγε «Μήν ανησυχείς. Όλα θά πάνε καλά. Όλα θά πάνε καλά». Έτσι έλεγε, ενώ νομίζω ότι γνώριζε τούς κινδύνους. Τήν βραδυά εκείνη κανόνιζαν τήν βάρδια στά φυλάκια τού τάγματος πού ήταν πιό κάτω. Ένας αξιωματικός είχε πεί ότι κάτι δέν πάει καλά, ίσως είχαν πληροφορίες, ποιός ξέρει. Τούς λένε λοιπόν «ποιοί θέλετε νά πάτε απόψε στά σύνορα». Καί ο πρώτος πού σηκώθηκε καί είπε «να πάω εγώ» ήταν ο πατέρας μου, σύμφωνα μέ μαρτυρίες χωριανών πού γύρισαν πίσω αλλά καί από άλλες περιοχές τών Τρικκάλων».

Σέ ένα κεντρικό σημείο τής Πιαλείας δεσπόζει σήμερα, η προτομή τού Βασιλείου Τσαβαλιάρη. Στήν σκιά τού ανδριάντα, γυρίζει τό ρολόϊ τού χρόνου γιά τόν ξεχασμένο στρατιώτη του μετώπου. «Ήταν ο πρώτος νεκρός τού πολέμου», λέγει ο στρατηγός Ιωάννης Κακουδάκης, εοπί κεφαλής τής Διευθύνσεως Ιστορίας Στρατού. «Υπηρετούσε στό 21ο φυλάκιο τής Πίνδου στό 51 Σύνταγμα τό οποίο είχε σχηματισθή από Θεσσαλούς. Τά ιταλικά στρατεύματα είχαν προχωρήσει σέ απόστασι αναπνοής από τά ελληνικά τμήματα προκαλύψεως. Στίς 5 τό πρωί ο Τσαβαλιάρης είδε κάτι νά κινείται, φώναξε «άλτ, τίς εί» καί πυροβόλησε στόν αέρα».

http://trikalagr.blogspot.com/2011/10/40_23.html#ixzz1bhAGD81H

Οκτώβριος ο όγδοος, που έγινε δέκατος...

2011-10-21T14:47:00.000+03:00

Ο Οκτώβριος παράγεται απ' τη λατινική October, που σημαίνει όγδοος. Αρχικά ήταν ο όγδοος μήνας στο ρωμαϊκό ημερολόγιο και μετά την καθιέρωση του Ιανουαρίου ως πρώτου, έγινε δέκατος. Ηταν ο τέταρτος μήνας του αττικού έτους. Ονομάστηκε Πυανεψιών από τα ιερά Πυανέψια ή Πυανόψια, εορτή προς τιμήν του Απόλλωνα.

Ετυμολογία: Ο Πυανεψιών παράγεται από τις πυάνους (κυάμους: κουκκιά) + έψειν (έψω = ψήνω, βράζω) Ιερά Πυανέψια: Κάθε χρόνο στις 7 Πυανεψιώνα (Οκτωβρίου), εορτή του Απόλλωνα, οι Αθηναίοι έβραζαν κουκκιά και άλλα όσπρια σε μια χύτρα (πανσπερμία, πολυσπόρια) προσφέροντάς τα σε κοινή συνεστίαση ευχόμενοι «καλή σπορά». Το ίδιο συμβαίνει τη σήμερον σε ορισμένα χωριά (Σάμος κ.ά.). Περιέφεραν ακόμα την Ειρεσειώνη: ένα κλαδί ελιάς στολισμένο με μαλλί γεμάτο από καρπούς τραγουδώντας: «Η Ειρεσειώνη σύκα φέρνει και παχιά ψωμιά και στα βάζα μέλι και λάδι και κρασί δυνατό...» (Πλούταρχος, Θησεύς 22).

18 Οκτωβρίου, του Αγίου Λουκά: Οι αρχαίοι πύανοι (κουκιά) θα μπορούσαν να συσχετισθούν ενδεχομένως με το γνωστό: «τ' αη Λουκά σπείρε κουκκιά».

25 Οκτωβρίου, παραμονή του Αγίου Δημητρίου: Στη Θράκη που διατήρησε πολλά λατρευτικά έθιμα αρχαίας καταγωγής γίνονται τελετές υπέρ γονιμότητας της γης.

Στο Τζαντό της Θράκης -μας πληροφορεί ο Μέγας- «εγίνετο η περιφορά της ξύλινης τζαμάλας (καμήλας)... Αλλοι χωρικοί με παράξενα ρούχα κρατώντας κλαδιά (Ειρεσειώνες) και με στεφάνια από κληματαριά (σύμβολον βλαστήσεως) στο κεφάλι συνόδευαν την καμήλα και περιήρχοντο όλα τα σπίτια του χωριού» με ευχές για «καλή σπορά». (Μέγας, Ελληνικαί Εορταί, σ. 25). Δεν θα ήταν «κακό» και οι σημερινοί, σε καιρούς μεγάλης ακρίβειας και γενικευμένης απειλής, να διοργάνωναν λατρευτικές πομπές υπέρ ευφορίας των καρπών της γης και καιρών ειρηνικών...

28η Οκτωβρίου, Εθνική Γιορτή: Γιορτή μνήμης της παλικαρίσιας αρετής των ολιγάριθμων (σε σχέση με τον πολυάριθμο πάνοπλο εχθρό), που παραλληλίζεται με τους αγώνες των... Μηδικών και... του '21. Καθώς γυναικόπαιδα της Πίνδου (κ.ά. ορεινών περιοχών) κουβαλούσαν στους ώμους τους βόλια και ψωμί στους φαντάρους μας.

Καιρός: «Τ' άη Δημητριού το καλοκαιράκι» ή «μικρό καλοκαιράκι» με... χρυσάνθεμα. Κατά τα άλλα ακρίβεια... Τα ρεβύθια Μεξικού και τα κουκιά Τουρκίας για την εορταστική πανσπερμία πανάκριβα... Αυτά και καλό μήνα.

Ο λαός κατά τα συνηθισμένα τού έδωσε και τα δικά του ονόματα:

τον λέει Αγιοδημήτρη ή Αι-δημητριάτη, αφού η πιο μεγάλη γιορτή είναι του Αγίου Δημητρίου, και Σπαρτό, είναι ο μήνας που θ' αρχίσει η σπορά. Λέμε θ' αρχίσει, γιατί η σπορά δεν γίνεται μόνο τον Οκτώβρη, αλλά προετοιμάζεται απ' το Σεπτέμβρη και συνεχίζεται μέχρι τα Χριστούγεννα.

ποντιακή ονομασία: Τρυγομηνας (Οκτώβρης)

Αγροτικές εργασίες: Σπορά δημητριακών (κριθάρι, βρόμη, στάρι) και συγκομιδή εσπεριδοειδών.

Η προετοιμασία του σπόρου το μήνα Οκτώβριο

Σήμερα οι γεωργοί (ζευγάδες ) έχουν την ευχέρεια να αγοράζουν σπόρο από την καλύτερη ποικιλία. Παλαιότερα, όμως, το μόνο που μπορούσαν να κάνουν ήταν να διαλέγουν από το καλύτερο σιτάρι που είχαν. Έπειτα αυτόν το σπόρο προσπαθούσαν με μαγικά μέσα να τον δυναμώσουν και να εξασφαλίσουν την προκοπή του.

Η τύχη του σπόρου, που θα πέσει τώρα, αυτήν την εποχή στη γη, είναι πολύ σημαντικό πράμα, γιατί απ΄ αυτή εξαρτιέται αν θα΄χει η αγροτική οικογένεια να φάει την επόμενη χρονιά ή αν θα πεινάσει.

Οι άνθρωποι ζούσαν από χρονιά σε χρονιά, εξαρτημένοι από την κάθε φορά καλή ή κακή σοδειά. Γι' αυτό οι λέξεις καλοχρονιά ή κακοχρονιά έχουν για το λαό μια ειδική σημασία: σημαίνουν την καλή ή τη κακή σοδειά.

Για να εξασφαλιστεί η τύχη του σπόρου, δεν αρκούσε μόνο η σκληρή δουλεία των αγροτών. Για να πετύχουν την καλοσοδειά χρειαζόταν να΄ χουν βοηθό και δυνάμεις που βρίσκονται έξω από τον άνθρωπο, τη θεία δύναμη και την ευχή.

Πώς όμως θα πάρουν με το μέρος τους τις δύο αυτές δυνάμεις; Δύο είναι οι τρόποι, όπως μας διδάσκει η λαογραφία. Ο πρώτος είναι η προσφορά δώρων στο Θεό, ο σεβασμός και η προσευχή. Ο άλλος τρόπος είναι όχι πια να τον παρακαλέσει, αλλά να τον εξαναγκάσει, κατά κάποιο τρόπο, να βοηθήσει. Αυτό το κάνει η μαγεία.

Έθιμα του μήνα Οκτώβρη

Οι λιτανείες για βροχή το μήνα Οκτώβριο (πρωτοβρόχια)

Ο Οκτώβρης είναι ο καταλληλότερος μήνας για σπορά. Για να σπείρει ο γεωργός πρέπει πρώτα να βρέξει- τα πρωτοβρόχια είναι απαραίτητα για τη σπορά.

Κι αν δε βρέξει; Τι γίνεται τότε; Τότε γίνεται λιτανεία. Οι κάτοικοι του χωριού συγκεντρώνονται στην εκκλησία και, αφού διαβάσει ο παπάς ειδική ευχή, παίρνουν τις εικόνες και ξεχύνονται στον κάμπο, με τον παπά επικεφαλής να ψέλνει.

Με τη λιτανεία-προσευχή και σεβασμό στο Θεό, οι αγρότες παρακαλούν το Θεό για να φέρει βροχή.

«Περπερούνα»

Υπάρχουν, όμως και μαγικά έθιμα που σκοπό έχουν όχι να παρακαλέσουν -όπως οι λιτανείες- το Θεό, αλλά να τον εξαναγκάσουν σε βοήθεια. Αυτά τα έθιμα έχουν σκοπό να προκαλέσουν βροχή με μαγικό τρόπο (μαγεία). Ένα από αυτά είναι η περπερούνα.

Η Περπερούνα ή Περπερού ή Πιρπιρού είναι ένα έθιμο που το κάνουν τα κορίτσια. Διαλέγουν ένα κοριτσάκι 8-10 ετών, συνήθως φτωχό ή ορφανό, και το στολίζουν με λουλούδια και πρασινάδα. Η πρασινάδα χρησιμεύει -όπως λένε στο Δρυμό της Μακεδονίας, ένα χωριό έξω από τη Θεσσαλονίκη- «για να πρασινίσει ο κάμπος σαν τη Πιρπιρού».

Όλη η παρέα των κοριτσιών, με την Πιρπιρού στη μέση, φτάνει σε σπίτι και τραγουδά το τραγουδάκι της Περπερούνας.

Στο Δρυμό λένε:

«Πιρπιρού, δροσούλα μου,

παρακάλσι τουν Θιο (Θεό)

για να δώσει μια βρουχή,

μια βρουχή βασιλικιά

δω στα στάρια, τα κριθάρια

στα λιανά τα παρασπόρια.

Μπάρις-μπάρις* του νιρό

Λιούμπις-λιούμπις** του κρασί

Κάθι στάχυ κι κιλό

Κάθι κούρβου (στοίβα) κι μιτρό»

*μπάρις-μπάρις το νιρό= βροχή πολύ δυνατή, μπόρα

** λιούμπις-λιούμπις το κρασί= μεγάλη ποσότητα κρασιού

Μόλις τελειώσει το τραγούδι, η νοικοκυρά του κάθε σπιτιού βγαίνει έξω και χύνει πάνω στο κεφάλι του παιδιού νερό και εύχεται :

« Καλή βροχή να δώσει ο Θεός».

Έπειτα δίνει ένα νόμισμα στο κοριτσάκι ή ό,τι άλλο έχει «για το καλό».

Σε άλλους τόπους της πατρίδας μας το έθιμο της Περπερούνας είναι κάπως διαφορετικό. Στον Πόντο λ.χ. αντί για παιδί, για να μην το καταβρέχουν και κρυώσει το καημένο, ντύνανε μια σκούπα. Έκαναν κάτι σαν σκιάχτρο και το γύριζαν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας ένα άλλο τραγούδι. Οι νοικοκυρές περιέλουζαν αυτό το σκιάχτρο με νερό και φιλοδωρούσαν τα παιδιά που το κρατούσαν.

Άλλες μαγικές πράξεις για να έρθει βροχή τον Οκτώβριο

Εκτός, όμως από το έθιμο της Περπερούνας, στο οποίο- όπως άλλωστε και στη λιτανεία- συμμετείχε όλο το χωριό, καθένας ξεχωριστά κάνει και τα δικά του μαγικά για να προκαλέσει βροχή.

Αν λ.χ. ο γεωργός (ζευγάς) σε περίοδο ανομβρίας (ξηρασίας) βρει στο δρόμο του μια χελώνα, τη γυρίζει ανάσκελα και βάζει πάνω στην κοιλιά της ένα μεγάλο σβώλο χώμα.

Ποια είναι η λογική πίσω από αυτήν την πράξη;

Να εξαναγκάσουν τη χελώνα να παρακαλέσει το Θεό να βρέξει, για να λιώσει ο σβώλος και να μπορέσει έτσι να γυρίσει στη θέση της, γιατί αλλιώς θα πεθάνει κάτω από βάρος του σβώλου.

Τα πρωτοβρόχια το μήνα Οκτώβριο και η σπορά

Τον Οκτώβρη αρχίζουν τα πρωτοβρόχια, που με τη σιγανή και επίμονη βροχή τους θα μαλακώσουν τον κόλπο της γης, κατάξερο από το καλοκαιρινό λιοπύρι.

«Ψιχαλίζει, ψιχαλίζει

στη μικρή μας την αυλή

και το μάρμαρο ποτίζει...»

τραγουδούν τα παιδιά τον Οκτώβρη, τον κοπιαστικό μήνα της σποράς.

Οι γεωργοί περιμένουν με λαχτάρα τις πρώτες βροχές που θα την ετοιμάσουν για το όργωμα.

Σαν ξαστερώνει, ο καιρός είναι σταθερός, χωρίς κρύο ή ζέστη.

Συνηθισμένο όμως είναι και το «μικρό καλοκαιράκι» ή όπως αλλιώς το λένε, το «καλοκαιράκι του Αι-Δημητριού». Τότε οι βροχές σταματάνε, το θερμόμετρο ανεβαίνει κι οι άνθρωποι το νομίζουν για ένα δεύτερο, μικρό καλοκαίρι.

Απ' αυτό τον καιρό ευνοούνται και τα χρυσάνθεμα, που ο λαός τα λέει αγιοδημητριάτικα. Όποιος δεν σπείρει τον Οκτώβρη, δεν πρόκειται να' χει πλούσια σοδειά. Για να σπείρει όμως, πρέπει απαραίτητα να βρέξει, να βρέξει τόσο, ώστε να χορτάσει η γη και να δώσει μπόλικο σιτάρι. Στην αντίθετη περίπτωση θ' αναγκαστεί να πουλήσει τα βόδια του, για ν' αγοράσει στάρι όπως λένε στην Κύπρο.

Έθιμα Αγίου Δημητρίου το μήνα Οκτώβριο

Δημήτρηδες υπάρχουν σχεδόν όσοι και Γιώργηδες, γιατί και οι δύο Άγιοι έχουν τιμηθεί εξαιρετικά απ' τους γεωργούς και τους κτηνοτρόφους, που αποτελούσαν το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού πληθυσμού.

Καβάλα στ' άλογά τους - άσπρο, κάτασπρο του Αι-Γιώργη, κοκκινωπό του Αι-Δημήτρη - δείχνουν με τα όπλα που κρατούν πως είναι αποφασισμένοι να προστατέψουν τους γεωργούς και τους κτηνοτρόφους από κάθε κακό.

Τους ίδιους και τις φαμίλιες τους, τα ζώα και τα χωράφια, ολόκληρο το βιος τους.

Στο Τζαντό της Θράκης μεταμφιεσμένοι κρατώντας Ειρεσειώνες συνόδευαν την ξύλινη τζαμάλα (καμήλα) σε όλα τα σπίτια, ευχόμενοι «καλή σπορά».

Τα νέα κρασιά το μήνα Οκτώβρη

Οι γιορτές τους είναι ορόσημα στη ζωή των γεωργών και των κτηνοτρόφων.

Στου Αι-Δημήτρη ανοίγουν τα βαρέλια και δοκιμάζουν τα νέα κρασιά.

Πρώτη δουλειά είναι να έρθει ο παπάς, ν΄ αγιάσει τα βαρέλια ρίχνοντας μέσα λίγο αγιασμό. Ύστερα ο νοικοκύρης θα τραβήξει απ΄ τον πείρο και θα προσφέρει πρώτα

στον παπά, που θα δώσει τις ευχές του.

Στα χωριά της Πελοποννήσου συνήθιζαν οι νοικοκυραίοι να πηγαίνουν ένα μπουκάλι κρασί στην εκκλησία, για να λειτουργηθεί. Απ' αυτό το αγιασμένο έριχναν και λίγο στα βαρέλια τους, να βλογηθεί και το υπόλοιπο.

Στα χειμαδιά οι τσέλιγκες τον Οκτώβριο

Τούτη την ώρα έχουν ορίσει και οι κτηνοτρόφοι να κατέβουν στα χειμαδιά. Τσελιγκάδες και βοσκοί με τις φαμίλιες τους, τα κοπάδια τους και ολόκληρο το νοικοκυριό τους φορτωμένο στα ζώα, αφήνουν τα βουνά.

Του Αγίου Γεωργίου πάλι! Για καλό και για κακό έχουν κρεμάσει «φυλαχτά» στα ζωντανά τους. Για να τα προφυλάξουν από το κακό μάτι, τους βγάζουν τα μεγάλα κουδούνια και τρουγκάνια και βάζουν μικρά.

Να μην ακούγονται πολύ και προκαλούν το φθόνο. Κάτω στα χειμαδιά θα κάνουν τις νέες συμφωνίες με τους βοσκούς, θα νοικιάσουν τα χειμωνιάτικα λιβάδια, θα εισπράξουν, θα ξοφλήσουν, θα λογαριάσουν για όλο το εξάμηνο, όπως είχαν κάνει τ' Αι-Γιωργιού

για το προηγούμενο.

Μαζί με τους ποιμένες, τον Οκτώβριο επιστρέφουν στις εστίες τους και οι παραδοσιακοί μάστορες και εργάτες (αγγειοπλάστες, κεραμοποιοί, κτίστες, υλοτόμοι, χαλκουργοί, καρβουνιάρηδες, βαρελοποιοί, πλανόδιοι φωτογράφοι κ.ά.) που παλαιότερα ταξίδευαν σε όλα τα Βαλκάνια.

Χαρακτηριστικό της ατμόσφαιρας που επικρατούσε στα χωριά την ώρα της επιστροφής των μαστόρων αποτυπώνεται στις φράσεις:

« Οι μαστόροι. Οι μαστόροι. Έρχονται οι μαστόροι»

« Έρχεται ο πατέρας μου.

Έρχεται ο Παναγής μας.

Έρχεται ο Γιωργής μας»

για να ακολουθήσει τρικούβερτο γλέντι.

Για τον διακαή πόθο της επανόδου των μαστόρων στη οικογενειακή εστία, μας βεβαιώνουν από αρχαιοτάτους χρόνους, τα έργα του Ομήρου, των κλασικών, του Θεόκριτου κ.ά.

Το πρώτο πράγμα που έκανε ο ξενιτεμένος, μόλις επιστρέψει στο σπίτι του, ήταν

να πάει στην εκκλησία και να ανάψει μια λαμπάδα «ίσα με το μπόι του», συνοδευόμενος απ' όλη την οικογένεια, ευχαριστώντας το Θεό που τον βοήθησε να επιστρέψει στο σπίτι του.

Η οικογένειά του, πραγματοποιούσε κάποιο τάμα που είχε κάνει γι' αυτόν όσο έλειπε:

Πρόσφεραν στην εκκλησία μια εικόνα, έναν πολυέλαιο και άλλα μικρά αναθήματα ή «έζωναν» την εκκλησία με κεριά.

Ρώσοι και Σλάβοι για τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου τον Οκτώβρη

Η γιορτή του Αγίου Δημητρίου σηματοδοτεί γι' αυτούς, όπως και για τους Έλληνες,

το τέλος του καλοκαιριού και την αρχή του χειμώνα.

«Έρχεται ο Άγιος Δημήτριος (Mitrovdan) καβάλα στο άσπρο άλογο»

λέει μια σερβική παροιμία.

Οι Ρώσοι λένε:

«Τη μέρα του Αγίου Δημητρίου ο χειμώνας σκαρφαλώνει στο φράχτη» ενώ οι Βούλγαροι λένε πως την ημέρα αυτή « ο μπάρμπα-Δημήτρης τινάζει τα άσπρα γένια του και από αυτά πέφτει το πρώτο χιόνι».

Στους Ουκρανούς και τους Λευκορώσους, μετά του Αγίου Δημητρίου σταματούσαν οι προξενιές.

Σέρβοι και Βούλγαροι θεωρούν προστάτη των σπιτιών από ποντίκια και φίδια το «μαθητή» του αγίου Νέστορα, που σύμφωνα με το θρύλο σκότωσε το δράκοντα από τον οποίο έβγαιναν τα ποντίκια, τα φίδια και άλλα χθόνια ζώα.

Στη Βουλγαρία λένε:

Η ημέρα του Αγίου Δημητρίου «λύνει και δένει», επειδή η ημέρα αυτή σηματοδοτούσε τη λήξη των καλοκαιρινών συμφωνιών, την πληρωμή των εργατών από τους εργοδότες, την εξόφληση χρεών και εργατών για τη μισή χρονιά και το κλείσιμο νέων συμφωνιών για την επόμενη περίοδο.

(Πηγές: 1. Εφημερίδα «Απογευματινή»,25/9/04, 2. «Λαογραφικό Ημερολόγιο» της Αικ. Τσοτάκου-Καρβέλη, εκδ. Πατάκη )

Ο μήνας Οκτώβριος στην αρχαιότητα

Στην αρχαία Ρώμη, στα μέσα Οκτωβρίου, στους ειδούς Οκτωβρίου όπως ονομάζονταν, οι Ρωμαίοι θυσίαζαν στο Πεδίο του Άρεως (Campus Martins) έναν εξιλαστήριο ίππο για να προκόψουν τα σπαρτά.

Από τις πιο σημαντικές γιορτές και λατρείες του μήνα Οκτωβρίου στην αρχαία Ελλάδα ήταν τα Πυανόψια, αγροτική γιορτή προς τιμήν του Απόλλωνα, τα Οσχοφόρια, γιορτή του τρύγου και τα Θεσμοφόρια προς τιμήν των θεσμοφόρων θεών, Δήμητρας και Κόρης.

Ο Οκτώβριος από την αρχαιότητα συνδέεται με τις αγροτικές και άλλες εποχικές ασχολίες, οι κυριότερες από τις οποίες είναι η παρασκευή και η δοκιμή του οίνου και το κυνήγι των μικρών ζώων και πουλιών. Η σύνδεση του συγκεκριμένου μήνα με τον οίνο δικαιολογεί και την απεικόνισή του συχνά με τη μορφή του Βάκχου και των Σατύρων.

Όμως, στην αρχαία Αττική ο μήνας αυτός, Πυανοψιών, ήταν πλούσιος σε εορταστικές εκδηλώσεις επειδή ο πληθυσμός της φρόντιζε να εξασφαλίζει στις γεωργικές εργασίες τη θεϊκή προστασία και κυρίως της Θεάς Δήμητρας, επειδή άρχιζε ο κύκλος της ετήσιας παραγωγής. Ειδικότερα στην Ελευσίνα, προς τιμή της Θεάς, όλοι οι Έλληνες ήταν υποχρεωμένοι να καταβάλουν τη δεκάτη της σοδειάς τους.

users.sch.gr

Τα πηγάδια της Βαλύρας-Νοσταλγικές αναμνήσεις-Μια χούφτα νερό και πολύ αγάπη

2011-10-05T13:13:00.003+03:00

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Δ. ΛΥΡΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΒΑΛΥΡΑ ΙΘΩΜΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

ΤΚ 24002, ΤΗΛ.2724071016

Πηγάδια Βαλύρας (100)

Στα πηγάδια, με τις φαγωμένες πέτρες στο στόμιο τους, από τις πολλές τριχιές, που σέρνονταν πάνω τους, για άντληση νερού με το μπουγέλο, μαθαίναμε όλα τα νέα του χωριού. Τα πηγάδια ήταν για όλους μας τόπος ψυχοθεραπείας, συνάντησης, σχολίων, κουτσομπολιού και λακριντί. Συντροφιά μας καθημερινή το μαγκάνι, ο μπουγέλος, το τσιγκέλι, η γούρνα , η λαήνα και τα δοχεία σε πλήρη δράση για την προμήθεια νερού απαραίτητου για τη λάτρα του σπιτιού, τα ζώα και τις διάφορες άλλες ανάγκες.

1.Είσοδο Βαλύρας από Σκάλα προς Λάμπαινα. (25)

Σαραντοπούλου, Λεούση, Πουλοπούλου, Νιονιού, Χριστοπούλου, Ηλιοπούλου, Τσαγκάρη (2), Θεοδωροπούλου, Σιάγκρη (2), Παπασαραντοπούλου, Δημοπούλου, Λιοντήρη, Σταυριανόπούλου, Βασιλόπουλου, Λινάρδου, Σταθά, Λάγιου ,Περιβολάρη, Καρτερολιώτη, Γεωργακοπούλου, Γκομέση, Παναϊτσα ,Θεοδωρόπουλου

2. Από ρέμμα Μπαλάνι προς Φερμάνι (18)
Μακρή, Λινάρδου, Χριστάνη, Μπαλάνι, Μπάκα, Τσώνη, Σταθμού, Βότρυς, Καρύδη, Μπάκα, Γκομέση (3), Γεωργακοπούλου, Λαμπροπούλου, Τσώνη, ΛιοντήρηΘ., Τσαγκάρη Α
3. Από Άγιο Δημήτρη προς Πλατύ (30)Μπόβη, Τσάμη, Βασιλοπούλου, Σωτήροπούλου, Φειδά, Μπουρoλιά, Ματσούκα, Καρτερολίωτη, Γεωργακοπούλου, Λύρα, Μπαρακάρη, Ξυδοπούλου, Χριστάκη, Μανιάτη, Γρίβα, Καυκούλα, Μακρή, Μπότσικα, Μπακοβασίλως, Βίγκου, Μακρή, Γεωργακοπούλου, Αγρίλια, Βαλτοκλησιάς, Αγγελακοπούλου, Βίτσου, Καρύδη, Λινάρδου, Καρύδη, Μπότσικα.
Από Άγιο Αθανάσιο προς Άγιο Νικόλαο (11)

Πουλογιάννη, Μακρή, Τσαγκάρη (2), Μπατάλια (3), Νικολοπούλου (2), Μπάκα, Μπουρίκα

Ράχες

Πολύδωρου, Φειδά, Καρατζά (2), Μπόβη, Χριστάκη

Ποτιστικά (4)

Καρυά, Κοινοτικό, Λεβέντη, Αργυροπούλου

Από Πουλόπουλου προς δρόμο Πλατύ (12)

Μπουρίκα, Θεοδωρακοπούλου, Λινάρδου, Τσώνη, Σταυράνοπουλου, Γανιές, Βίγκου, Μπουζαλά, Σταυριανοπούλου, Καρτερολιώτη, Αμπελίσιο, Μπάκα

-Αγιος Νικόλαος (5) Νικολόπουλος, Μπάκας , Μπατάλιας(2) Τσαγκάρη

Πηγάδια με μάγγανο(5)Γεωργακόπουλου, Σιάγκρη, Τσαγκάρη, Νικολόπουλου, Λιοντήρη

Βρύσες-πηγές

Ντελή, Τσαγκάρη, Τζούμη, Παναίτσα, Δαβίλα ,Κουρετείκα, Γοργορέμα, Γυφτορέμα, Μαντά, Πλατώνα

-Πηγάδια γύρω από την Γύρω από την πλατεία(9).Λύρα,Βασιλόπουλου,Σταυριανόπουλου,Λιοντήρη,Ματσούκα,Μπουρολιά,Μπότσικα, Καρτeρολιώτη ,Γεωργακόπουλου

Πολλά από τα πηγάδια καταστράφηκαν, άλλα έγιναν βόθροι, αλλά είναι παροπλισμένα και ελάχιστα χρησιμεύουν για ύδρευση- άρδευση.
Toυ Μπαλάνι το πηγάδι κατασκευάστηκε από τον Τζεφερεμίν Άγά
Το Ξεροπήγαδο στο Μπιζάνι που δεν έβγαλε ποτέ νερό το 1888.
Το πηγάδι του Λύρα κατασκευάστηκε το 1902.
Το πηγάδι του Γεωργακόπουλου κατασκευάστηκε το 1906.

Ο Καρπός του Έρωτα

Ένα μόριο οξυγόνου υδρογόνο αγαπούσε

Στα παράθυρα του πόνου στην καλή του τραγουδούσε:

«Ο πυρήνας μου για σένα ηλεκτρόνια σου τραβάει

και έτσι τώρα απεγνωσμένα το δικό σου αναζητάει.

Πρώτη μέρα που σε είδα σε ένα μόριο αμμωνίας

Δεν μου έδωσες ελπίδες και έτσι ζω στην αγωνία

Οξυγόνο αν μ’ αγαπήσεις, τότε πια θα ευτυχήσω

Μα μονάχο σαν μ’ αφήσεις

Στο νερό θα αυτοκτονήσω»!!!

ΔΕΣΠΟΤΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ

Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

Σε πολλές τροπικές χώρες, άνθρωποι και ζώα δεν έχουν αρκετό νερό, με συνέπεια να πεθαίνουν από την έλλειψή του.

Το νερό μπορεί να αποτελέσει αιτία πολλών ασθενειών, όταν γίνεται διαχωρισμός του πόσιμου από το μολυσμένο το φαινόμενο αυτό είναι πιο έντονο στον αναπτυσσόμενο κόσμο.

Πολλές γεωργικές και βιομηχανικές δραστηριότητες αντλούν μεγάλες ποσότητες νερού και το επιστρέφουν μολυσμένο στη φύση. Έτσι το νερό γίνεται επικίνδυνο και μπορεί να προκάλεσε ασθένειες σε μεγάλους πληθυσμούς.

Το γλυκό νερό είναι ένας σπάνιος φυσικός πόρος καθώς αντιπροσωπεύει το 4% περίπου πολικών αποθεμάτων νερού της Γης. Όμως το 25% αυτής της μικρής ποσότητας είναι διαθέσιμο σαν πόσιμο.

Το νερό που βρίσκεται σε φυσικές υπόγειες δεξαμενές χρησιμοποιείται για την κάλυψη ποικίλων αναγκών, σε διάφορα σημεία του κόσμου. Έτσι το νερό λιγοστεύει.

Τα νερά των ποταμών χρησιμοποιούνται στη γεωργία και τη βιομηχανία. Η κακή διαχείρισή τους όμως, οδηγεί στην αποξήρανση πολλών ποταμών κάθε χρόνο.

Διάφορες ανθρώπινες δραστηριότητες μειώνουν την ικανότητα του εδάφους να απορροφά νερό. Έτσι, προκαλούνται πλημμύρες.

Η επιστημονική έρευνα είναι το μόνο μέσον για την κατανόηση των περιβαλλοντικών προβλημάτων γι’ αυτό και πρέπει να αποτελεί την βάση κάθε περιβαλλοντικής πολιτικής.

Στη Βίβλο, στο έβδομο κεφάλαιο περί Εξόδου και στα εδάφια 21 έως 24 έχουμε την αρχαιότερη ίσως αναφορά στο φαινόμενο αυτό: «… και μετεβλήθησαν εις αίμα πάντα τα ύδατα του ποταμού και τα οψάρια τα εν τω ποταμώ ετελεύτησαν και ο ποταμός εβρώμισεν, ώσπερ οι Αιγύπτιοι δεν ηδύνατο να πίωσιν ύδωρ εκ του ποταμού και ήτο αίμα καθ’ όλην την γην της Αιγύπτου… και συνεπληρώθησαν επτά ημέραι, αφού ο Κύριος εκτύπησεν τον ποταμόν».

Νερό!

Που θανατώνεις τη φωτιά, ξεδιψάς τις γλώσσες, τα φυτά, τα ζώα, τα βουνά, καθαρίζεις ψυχές και σώματα, αναζητώντας το νερό της Στυγός, ονειρεύεσαι ταξίδια στην βροχή, στο ποτάμι, στα χιόνια, στα σύννεφα. Γίνεσαι παιχνίδι και αγίασμα στη ζωή και στο θάνατο. Γίνεσαι οξυγόνο και κατακλυσμός. Γίνεσαι κολυμβήθρα, φως, θεραπευτής. Έγινες ποίημα, μουσική, τραγούδι, χορός και πίνακας . Είσαι η ίδια η ζωή .

Έτσι

Το νερό, αντικείμενο λατρείας από τα πανάρχαια χρόνια, είναι σύμβολο μιας ατέλειωτης δυναμικής ροής και του ίδιου του σύμπαντος κόσμου.

Το νερό, είναι αστείρευτη πηγή ζωής και δύναμης. Ένα στοιχείο που εξασφαλίζει, την αθανασία. Το «Αθάνατο Νερό» ως πίστη ακόμη, φωλιάζει στα λαϊκά ένστικτα που είναι τα ίδια αρχέγονα ένστικτα, που κάποτε οδήγησαν στη λατρεία των ποταμών και των λιμνών. Στη λατρεία του Ποσειδώνα.

Το νερό, άπιαστο πάντα και λαγαρό, το σύμβολο της ζωής, η ίδια η ζωή, πρέπει να είναι για πάντα αντικείμενο της ανθρώπινης μέριμνας, για την αιώνια υπαρξή μας στη:

« Γη το γαλάζιο πλανήτη».

Συνέδρια-Ημερίδες: Έχουν το βασικό μειονέκτημα ότι όταν ασχολούνται με προβλήματα Κοινωνικού Χαρακτήρα π.χ. Νερό, πάσχουν όχι στην Επιστημονική, Τεχνική ή Πολιτική τεκμηρίωση, αλλά κύρια στον τομέα των προτάσεων και ακόμα περισσότερο στον Τομέα προβολής και διεκδίκησης της Λύσης του προβλήματος.

Η ελλιπής ή ανύπαρκτη αναφορά στα αίτια δημιουργίας ενός κοινωνικού προβλήματος, οδηγεί τις περισσότερες φορές σε λύσεις ή προτάσεις λύσεων, κοινωνικά ανισομερείς και πρακτικά βραχυπρόθεσμες και περιστασιακές.

Π.χ. η αποφυγή αναφοράς στους λόγους που οδήγησαν μια από τις πλουσιότερες περιοχές δηλαδή της Βόρειας Μεσσηνίας σε υδάτινο δυναμικό, στην τωρινή κατάσταση, θα μας οδηγήσει όχι μόνο σε ανισότιμη κατανομή του οικονομικού βάρους για την λύση αλλά και κυρίως σε μη μακροχρόνια λύση αφού δεν θα αίρονται τα αίτια (ασυδοσία γεωτρήσεων, κατασπατάληση νερού).

Αποτελεί, μεγάλο λάθος η απομόνωση του προβλήματος “Νερό”, σαν αυτοτελές ανεξάρτητο από άλλα Κοινωνικά Προβλήματα

Α) Περιβάλλον. Όλο και μεγαλύτερες ποσότητες Νερού μετατρέπονται σε ακατάλληλες και επικίνδυνες.

Β) Αύξηση της χρήσης.

Γ) Καταστροφή Δασών.

Παντελής έλλειψη κρατικής Πολιτικής Νερού εθνικού επιπέδου αλλά και τοπικού επιπέδου..

Α) στην αναγνώριση του σαν “Κοινωνικό Προϊόν”

B) στην Οικονομία του

Γ) στη Μεθόδευση της Γενικότερης Λύσης του Προβλήματος.

Θεσμικό Πλαίσιο

Κατά την άποψη της εισήγησης αυτής η Ελλάδα στερείται πρακτικά θεσμικού πλαισίου σχετικού με την υδατική πολιτική. Αν και με τον Ν. 1739\87 για πρώτη φορά έγιναν κάποια βήματα για δημιουργία θεσμικού πλαισίου διαχείρισης των υδατικών πόρων εν τούτοις η προσπάθεια αυτή μπορεί να θεωρηθεί από ελλιπής ως καταδικασμένη. Και τούτο γιατί ο Ν. 1739\87:

*Δεν έχει υλοποιηθεί πρακτικά, και για την εφαρμογή του απαιτούνται μια σειρά από επί μέρους θεσμικές ρυθμίσεις.

*Δεν αντιμετωπίζει την μονιμότερη και κυρίαρχη αδυναμία του υφιστάμενου εθιμικού συστήματος διαχείρισης του νερού, δηλαδή διατηρεί το πνεύμα της ιδιοκτησίας στο νερό και με τον τρόπο αυτόν αυτοαναιρείται η φιλοσοφία του.

*Προβλέπει την σύσταση κεντρικού επιτελικού οργάνου το οποίο, χωρίς τη συμμετοχή ειδικών και εκπροσώπων των αρμοδίων κοινονικοεπιστημονικών φορέων, είναι βέβαιο ότι – αν συσταθεί- θα μετατραπεί σε γραφειοκρατικό όργανο, ένα από τα πολλά και διάφορα που συνεδριάζουν καθημερινά εντός του μικρού δακτυλίου του λεκανοπεδίου.

Φορείς που ασκούν Εθιμική Υδατική Πολιτική

Ανεξάρτητα από το βαθμό αξιοπιστίας του θεσμικού πλαισίου οι φορείς που ασκούν (και θα ασκούν) αυτή την Εθιμική Πολιτική Διαχείρησης των Υδατικών Πόρων είναι:

Η ΔΕΗ για την ενεργειακή χρήση του νερού. Αλλωστε η ένοια του νερού ως κοινωνικού αγαθού υλοποιείται στη χώρα με την κατ’ έθιμον πρωτερεότητα της χρήσης του για ενεργειακούς σκοπούς, χαρακτηριστικό των αναπτυσόμενων χωρών(14^th biennial conference on water pollution research and control- jully 1988, brighton U.K.-VOL.V, P.89)

Το υπουργείο γεωργίας για την αρδευτική χρήση του νερού.

Ο ιδιωτικός τομέας είτε για έμμεση χρήση στη παραγωγική δραστηριότητα, είτε για εμπορία . στο ζήτημα αυτό πρέπει να παρατηρηθεί ότι με την κάλυψη του υφιστάμενου ιδιοκτησιακού καθεστώτος .

ΤΟ ΝΕΡΟ

Το νερό είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της δημιουργίας, του κόσμου και της ζωής. Πάντοτε υπήρξε αντικείμενο μελέτης και έρευνας και από επιστημονικής και από θρησκευτικής και από φιλοσοφικής και από ιστορικής – μυθολογικής πλευράς .Είναι βασικό αίτιο τόσων και τόσων λαϊκών παραδόσεων όχι μόνο του Ελληνικού λαού αλλά όλων των λαών της οικουμένης.

Το νερό είναι η πρώτη ουσία, η πρώτη πηγή ζωής αφού απ’ αυτό ξεπηδά η ζωή. Το κείμενο της Αγίας Γραφής, αν και γράφτηκε πριν από 3.500 χρόνια περίπου, έχει ξεκάθαρη θέση για το θέμα αυτό : « Και είπεν ο Θεός. Εξαγαγέτω τα ύδατα ερπετά ψυχών ζωσών και πετεινά πετούμενα επί της γης, κατά το στερέωμα του ουρανού. Και εγένετο ούτως. Και εποίησεν ο Θεός τα κήτη τα μεγάλα και πάσαν ψυχήν ζώων ερπετών, ά εξήγαγε τα ύδατα…. και είδεν ο Θεός ότι καλά.»( Γένεσις Α! 19 – 21).

Μας εντυπωσιάζει το γεγονός , που όταν γίνεται αναφορά στο νερό, γίνεται σε πληθυντικό αριθμό. « Τα ύδατα ». Πιθανότατα η ιδιαιτερότητα αυτή οφείλεται στο γεγονός της πολυμορφίας που εμφανίζεται το νερό στη φύση. Ορμητικοί χείμαρροι, λιμνάζοντα νερά, ταραγμένη θάλασσα, δροσερές πηγές, βροχή, πάγος, χιόνι κ.λ.π.

Σαν σύμβολο κοσμογονίας και δημιουργίας το νερό αποτελεί την ουσία εκείνη που είναι γεμάτη από ιερή, μαγική, θεραπευτική και αναγεννητική ικανότητα. Χάρη σ’ αυτές του τις ιδιότητες, το νερό πάντοτε έπαιζε και παίζει πρωτεύοντα ρόλο σε όλες τις θρησκείες σαν στοιχείο καθαρμού, εξαγνισμού και αναγέννησης. Η κατάδυση στο νερό συμβολίζει τη καταστροφή του κακού, τη κάθαρση και την αναγέννηση.

Δεν είναι παράδοξο ότι και η Αγία Γραφή, αλλά και οι μυθολογίες των λαών αναφέρονται σε γεγονότα κατακλυσμών. Ο κατακλυσμός είναι συγχρόνως καταστροφή αλλά και κάθαρση ενός κακού κόσμου. Θα πρέπει να αναφερθούμε στο σημείο αυτό στη βασική διαφορά των αιτίων του κατακλυσμού όπως εξιστορείται στη Παλαιά Διαθήκη, από τα αίτια των κατακλυσμών που αναφέρονται στις μυθολογίες των λαών. Αιτία του κατακλυσμού στην εποχή του Νώε, σύμφωνα με την Αγία Γραφή ήταν η αμαρτία του ανθρώπου. Υπεύθυνος για τη καταστροφή δεν είναι ο Θεός αλλά ο άνθρωπος. Η αγάπη όμως του Θεού δεν πρόκειται ποτέ να τον εγκαταλείψει. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχαία Ελληνική μυθολογία αιτία του κατακλυσμού ήταν ο θυμός του Δία εναντίον του Προμηθέα που έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς και την έδωσε στους ανθρώπους. Επίσης στο έπος του Γκιλγκαμές που βρέθηκε στα ερείπια της αρχαίας Νινευή, αιτία του κατακλυσμού ήταν η εκδίκηση που ζητούσαν οι Θεοί επειδή οι άνθρωποι έκαναν φασαρία και δεν τους άφηναν να κοιμηθούν.

Στις ειδωλολατρικές και στις άλλες πολυθεϊστικές θρησκείες, έχουμε τη λατρεία του νερού στο πρόσωπο συγκεκριμένων θεοτήτων. Έτσι οι αρχαίοι Έλληνες είχαν τον Ποσειδώνα από τους δώδεκα μεγάλους θεούς αλλά και τον Νηρέα, τον Πρωτέα, τον Γλαύκο, τον Τρίτωνα, τις Σειρήνες, τις Ναϊάδες, τις Νύμφες κ.λ.π. Οι αρχαίοι Ρωμαίοι είχαν τον Νεπτούνους, οι Σκανδιναβοί τον Όεγκιν. Στον Ινδουισμό έχουν τον Βαρούνα και θεοποίησαν τα ποτάμια Ινδό και Γάγγη.

Στην εργασία μας αυτή θα προσπαθήσουμε να επισημάνουμε την επιρροή του νερού σε κάποιες από τις παραδόσεις του αρχαίου Ελληνικού κόσμου, τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις του λαού μας σχετικά με το νερό και τέλος τη χρήση του νερού και τη σημασία που έχει αυτή, στο τελετουργικό ιδιαίτερα της χριστιανικής θρησκείας.

Α. Στον αρχαίο Ελληνικό κόσμο, και στις νεοελληνικές παραδόσεις.

Το νερό παντού και πάντα είχε συνδεθεί με ένα πλήθος παραδόσεων, δοξασιών και δεισιδαιμονιών που είχαν άμεση σχέση με τη πανάρχαια λατρεία του.

Στους αρχαίους Έλληνες το νερό θεωρείτο ιερό και ενίσχυε τον όρκο.Είναι γνωστός ο όρκος της θεάς Ήρας που έκανε στο όνομα του νερού της Στυγός. Στο τελετουργικό του όρκου αυτού, βλέπουμε τη μεγαλοπρέπεια και τη σπουδαιότητα του όρκου, αλλά και τη δύναμη που παίρνει αυτός από τη δύναμη και την ορμητικότητα του νερού.

Εάν η Ήρα έλεγε ψέματα θα καταδικαζόταν από τα νερά της Στυγός. Στο μαντείο των Δελφών, οι ιερείς είχαν διασώσει και διατηρήσει αφ’ ενός μεν τις δοξασίες για τις φοβερές δυνάμεις που κρύβονταν στα νερά της Στυγός και μάλιστα όσον αφορά τη θεία κρίση, αφ’ εταίρου δε είχαν συνδέσει τις ιδιότητες αυτές με εξαγνιστικές και καθαρτικές τελετές. Σύμφωνα με τη μυθολογία, το νερό της Στυγός ήταν νερό Ουράνιο από το οποίο γεννήθηκαν και προήλθαν όλα τα γήινα νερά, οι θάλασσες, τα ποτάμια ,τα πηγάδια, οι πηγές κ.λ.π. για το λόγο δε αυτό, σχεδόν παντού ήταν αντικείμενο λατρείας και μάλιστα συνδεδεμένο με τον όρκο. Υπήρχαν μάλιστα ποτάμια τα οποία είχαν την ονομασία « Όρκος », όπως ο ποταμός Όρκος στη Βιθυνία, καθώς επίσης και ο ποταμός Όρκος κοντά στον Ορχομενό της Βοιωτίας.

Μια από τις βασικότερες ιδιότητες των ουράνιων νερών της Στυγός ήταν η αθανασία. Η μητέρα του Αχιλλέα, η Θέτις, βαφτίζει το γιό της στα νερά της Στυγός και τον κάνει αθάνατο, με μόνο τρωτό σημείο του σώματος του τον αστράγαλο γιατί υποχρεωτικά από κάπου έπρεπε να τον πιάνει και έτσι ούτε και ο Αχιλλέας ήταν εξ ολοκλήρου αθάνατος. Κανείς όμως άνθρωπος δεν κατάφερε να γίνει αθάνατος χρησιμοποιώντας το νερό της Στυγός, διότι σύμφωνα με τη μυθολογία κανείς δεν γνώριζε τη συγκεκριμένη ημέρα, ώρα και στιγμή που θα έπρεπε να πιει από το νερό της Στυγός, ή να κολυμπήσει σ’ αυτό.

Στην αρχαία Ελληνική λατρεία ήταν παλαιότατο έθιμο να γίνονται θυσίες και να ρίπτονται δώρα σε πηγές, ποτάμια κ.λ.π. Άλλη βασική θεραπευτική ιδιότητα του νερού ήταν η αποκατάσταση της γυναικείας γονιμότητας και η αντιμετώπιση της στειρότητας.

Και στη νεοελληνική παράδοση έχουμε παρόμοιες δοξασίες που αποτελούν, μπορούμε να πούμε, συνέχεια των αρχαιοελληνικών παραδόσεων. Το «αθάνατο νερό» της αρχαίας μυθολογίας , είναι το ίδιο και έχει παρεμφερείς ιδιότητες με το «αθάνατο νερό» των νεοελληνικών παραδόσεων, στις οποίες έχει την ίδια καταστρεπτική δύναμη, αλλά και τις ίδιες ζωοποιές ικανότητες .Στα παραμύθια το νερό αυτό το φυλάει ή δράκοντας ή λιοντάρι ( κρηνοφύλαξ = φυλάει τη κρήνη – βρύση ).

Γι’ αυτό άλλωστε βλέπουμε σε πολλές περιπτώσεις να έχουν φιλοτεχνηθεί βρύσες, σιντριβάνια, κρουνοί κλπ κατά τέτοιο τρόπο ώστε το νερό να τρέχει από το στόμα δρακόντων λιονταριών και άλλων τέτοιων φοβερών μυθικών ή πραγματικών ζώων.

Στη μυθολογία μας ο βασιλιάς των Αθηναίων Κάδμος σκοτώνει ένα τέτοιο θηρίο και έτσι οι Αθηναίοι μπορούν και παίρνουν νερό.

Στη Χριστιανική παράδοση ο Άγιος Γεώργιος σκοτώνει τον δράκο δίπλα στη πηγή που φύλαγε, και γλιτώνει την βασιλοπούλα που προοριζόταν για τροφή του.

Στα παραμύθια μας, αλλά και στα παραμύθια άλλων λαών γίνεται πολλές φορές κεντρική ιδέα, η προσπάθεια του ήρωα του παραμυθιού να βρει το «αθάνατο νερό» για χάρη της αγαπημένης του πεντάμορφης.

Στη νεοελληνική μας παράδοση έχουμε επίσης το «αμίλητο νερό». Αλλού ονομάζεται άκριτο, άλαλο, ασύντυχο, βουβό κ.λ.π.

Είναι το νερό το οποίο μεταφέρεται, συνήθως πρωί, χωρίς αυτός που το μεταφέρει να πει λέξη, πιθανόν διότι δεν πρέπει να ταραχθεί το στοιχειό του νερού που υπάρχει σ’ αυτό, και έτσι να αποβεί ωφέλιμο σ’ αυτόν που θα το χρησιμοποιήσει. Το νερό αυτό χρησιμοποιείται για μαγικούς και μαντικούς σκοπούς .

Έτσι τη παραμονή το βράδυ της γιορτής της γέννησης του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου που γιορτάζεται στις 24 Ιουνίου και είναι η γιορτή αυτή γνωστή και με την ονομασία Ιωάννου του Κληδόνου, καθώς και των γιορτών των απόκρεω και των Αγίων Θεοδώρων, οι ανύπανδρες κοπέλες χρησιμοποιούν το «αμίλητο νερό» για να ονειρευτούν αυτόν που θα παντρευτούν.

Κλήδονας, ή Κληδών κατά τους αρχαίους Έλληνες, ήταν μια λέξη ή μια απομονωμένη φράση, μέσα από την οποία κάποιος προσπαθούσε να μαντέψει το μέλλον. Στη βυζαντινή εποχή το ρήμα κληδονίζομαι , είχε και τη σημασία : προσκαλώ τους νεκρούς, κατά τη τελετή νεκρομαντείας. Ο Μιχαήλ Ψελλός λέει ότι Κληδών είναι η πρόσκληση πονηρών δαιμόνων.

Στις μεταγενέστερες εποχές, όπως και σήμερα Κλήδονας σημαίνει το να προσπαθεί κάποιος να μάθει το μέλλον του ερμηνεύοντας κάποια σημάδια.

Οπωσδήποτε, τη παλιά τουλάχιστον εποχή, θα υπήρχε στενός συσχετισμός των εκδηλώσεων αυτών, με το «θερινό ηλιοστάσιο», όταν δηλαδή ο Ήλιος βρίσκεται σε τέτοια απόσταση από τη γη ώστε έχουμε τις μεγαλύτερες ημέρες του χρόνου, διότι ίσως πίστευαν ότι τέτοιες μέρες είναι κατάλληλες για να μαντέψουν το μέλλον.

Η διαδικασία είναι η εξής : Τη παραμονή της γιορτής της γέννησης του Αγίου Ιωάννου, ένα αγόρι που έχει στη ζωή και τους δυο γονείς του, γεμίζει ένα δοχείο με αμίλητο νερό που έχει πάρει από τρεις πηγές ή από τρεις βρύσες. Στη συνέχεια οι κοπέλες ρίχνουν μέσα στο δοχείο αυτό από ένα δικό τους αντικείμενο, δαχτυλίδι, σκουλαρίκι, ή οτιδήποτε άλλο. Έπειτα το ίδιο αγόρι κλειδώνει με κλειδαριές το δοχείο αυτό, και όλοι μαζί τραγουδούν :

« Κλειδώσετε τον Κλήδονα, τ’ Άγιου Γιαννιού τη χάρη

κι όποιος έν καλορίζικος, πρωί θα ξ ενεφάνει. ( δηλαδή θα φανερωθεί)».

Κατόπιν το σκεπάζουν με ένα κόκκινο πανί και όλη τη νύχτα το αφήνουν έξω για να « αστρονομιστεί».Την άλλη μέρα το πρωί, με την ανατολή του Ήλιου, το παιδί που κλείδωσε το Κλήδονα, τον ξεκλειδώνει, ενώ όλοι τραγουδούν :

« Ανοίγουμε το Κλήδονα με τ’ Άϊ Γιαννιού τη χάρη

κι’ όποιος έχει καλό ριζικό σήμερα να το πάρει.».

Το πόσο αναγκαίο είναι το νερό στη ζωή μας δεν χρειάζεται καν να το αναφέρουμε. Βεβαίως όπως και για πολλά άλλα πράγματα αντιλαμβανόμαστε την πραγματική του αξία, όταν αρχίζει και μας λείπει. Όλοι μας γνωρίζουμε και καταλαβαίνουμε τι θα συμβεί αν για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν βρέξει. Όλος ο βιολογικός κύκλος διαταράσσεται. Τα ποτάμια και οι πηγές στερεύουν. Το φυτικό βασίλειο, η χλωρίδα, υποφέρει και στο τέλος οδηγείται στη ξηρασία.

Τα ζώα και τα πουλιά με αγωνία αναζητούν τροφή και νερό. Ο άνθρωπος προσπαθεί να δώσει λύσεις στα τόσα προβλήματα που φέρνει η λειψυδρία. Πείνα, δίψα, επιδημίες κ.λ.π και ίσως μόνο τότε αναλογίζεται τις καταστροφές που έχει προκαλέσει στο φυσικό περιβάλλον με τις ανεξέλεγκτες παρεμβάσεις του.

Ο πιστός άνθρωπος αν και γνωρίζει την αμαρτωλότητά του στηρίζει πάντοτε τις ελπίδες του στον Πανάγαθο Θεό, οποίος είναι ο δημιουργός και ο ρυθμιστής της άριστης λειτουργίας της φύσης και ως εκ τούτου και της βροχής.

Έτσι παρακαλεί τον Θεό, αφού τον συγχωρήσει για τις αμαρτίες του, να ακούσει την προσευχή του, όπως άκουσε τον προφήτη Ηλία και έστειλε βροχή μετά από τρία χρόνια ανομβρίας. « Ηλίας λόγω υετόν…… ουρανόθεν κατάγει. Διό αιτούμεν, Αυτού πρεσβείαις Οικτίρμον κατάπεμψον, υετούς υδάτων τη γη Σου ουρανόθεν. ».

Επίσης παρακαλεί τον Θεόν να παρέμβει και να τον σώσει όπως έκανε στη Παλαιά Διαθήκη όταν σταμάτησε τον κατακλυσμό « …και επήγαγες πνεύμα επί την γην και εκόπασεν το ύδωρ και τον Νώε και τα μετ’ αυτού ζώα διετήρησας…..».

Παρακαλεί τον Θεό να του συμπαρασταθεί, όπως πολλές φορές συμπαραστάθηκε στους Ισραηλίτες . Στο πέρασμα της Ερυθράς θάλασσας και του Ιορδάνη ποταμού, στη θαυματουργική μεταβολή του πικρού νερού σε πόσιμο μέσα στην έρημο, όταν, επίσης στην έρημο, από τον βράχο έβγαλε νερό και ξεδίψασαν οι Ιουδαίοι κ.λ.π.γ) Ως γαρ εκείνης οι μαστοί, γάλακτος απορούντες , θάνατον προσφέρουσι τω βρέφει, ούτω και η γη , τας αύλακας αυτής αμοίρους υγρότητος προβαλλομένη, μαρασμόν εμποεί τη χλόη και φθοράν τοις γεννήμασιν αυτής φέρει και λιμόν ημίν απειλεί και θάνατον .

Ο γαρ εκ της ξηρότητος καύσων, καθάπερ τις διακαής πυρετός, τα βλαστήματα μαράνας, αφανισμόν προμηνύει των γεννημάτων αυτής….» που σημαίνει:

“…Nα η γη στέκεται εδώ μπροστά σαν μάνα που δεν έχει πλέον γάλα στο στήθος της. Όπως ακριβώς αυτό το στέρφο στήθος, (αντί για ζωή) το θάνατο προσφέρει στο βρέφος, έτσι ακριβώς και η γη δείχνοντας μας τα υδροφόρα αυλάκια της χωρίς ίχνος υγρασίας, έχει σαν αποτέλεσμα να ξεραίνεται το χορτάρι, να καταστρέφονται τα γεννήματα και να μας απειλεί με πείνα και με θάνατο.

Διότι ο ανυπόφορος καύσωνας, εξ αιτίας της ξηρασίας, είναι, όπως ακριβώς (για τον άνθρωπο) ο βασανιστικός πυρετός , αφού οδήγησε σε μαρασμό τα τρυφερά βλαστάρια, προμηνύει παντελή καταστροφή όλης της σοδειάς. ”

( Ακόμα Κύριε λυπήσου ) και τα ζώα της γης και πρόσφερε σε μας ψωμί για να φάμε, και χορτάρι για τα ζώα… ”. Και πιο κάτω, «… Ίδε την συντριβήν και σπλαγχνίσθητι. …. Ίδε τους στεναγμούς των πενήτων. Ίδε την άωρον ηλικίαν των νηπίων, τη σφοδροτάτη δίψη πιεζομένην. Ίδε την των ακάκων βρεφών κάκωσιν. …. Ίδε τους τω χρόνω προβεβηκότας, και τους νέους. …». Δηλαδή . “ … Κοίταξε ( Κύριε ) την μετάνοιά μας και λυπήσου μας. …Πρόσεξε τους στεναγμούς των φτωχών. Κοίταξε την άγουρη (πολύ μικρή) ηλικία των νηπίων, που βασανίζονται

από τη μεγάλη δίψα. Κοίταξε τη ταλαιπωρία των άκακων βρεφών. Πρόσεξε και αυτούς που τα χρόνια τους έχουν περάσει (τους γέροντες), αλλά και τους νέους.… ”

Οι συγγραφείς της ιερής αυτής ακολουθίας έχουν άριστη γνώση της φυσικής ανακύκλωσης του νερού. Της εξάτμισης του νερού, του πώς δημιουργούνται τα σύννεφα, και πάλι πώς τα σύννεφα μετατρέπονται σε βροχή. Στο πέμπτο τροπάριο,

της τέταρτης ωδής, του « ικετηρίου κανόνος εις τον φιλάνθρωπον Κύριον », όπως επιγράφεται, ο οποίος έχει ακροστιχίδα «Δίδου υετόν τη γη διψώση Σώτερ.», διαβάζουμε. « Νεφέλας ο ανάγων Κύριε, εξ εσχάτου της γης βουλήσει, και αστραπάς φαίνειν τε, του βρέχειν επί πάσαν κτίσιν, αυτός ως φιλάνθρωπος ευδόκησον, του καταπέμψαι άνωθεν τη γη υετόν.». Δηλαδή “ Συ Κύριε που με τη θέλησή σου δημιουργείς (σηκώνεις) τα σύννεφα από τα πέρατα της γης και φωτίζουν οι αστραπές για να πέφτει η βροχή σε όλη τη κτίση, σαν φιλάνθρωπος που είσαι, αποφάσισε να στείλεις στη γη βροχή από ψηλά.”,να δείξουν ότι τα νερά της βροχής δεν είναι πάντοτε ευλογία για τον άνθρωπο, αφού πολλές φορές μπορεί να μεταβληθούν σε κατάρα και καταστροφή. Έτσι ζητάμε από τον πανάγαθο Θεό ανέμους επωφελείς και ευκράτους ( ήπιους, μέτριους ). Βροχές Πιαινούσας ( που θα προσφέρουν λίπανση ). Όμβρον ( βροχή) , ευλογίας, αγαθότητος, ειρηνικόν. Ύδωρ ζωογόνον και καθαρόν. Υετόν ( βροχή), αγαθόν, ειρηνικόν, ωριμότατον και δαψιλέστατον (πλουσιοπάροχο, άφθονο). Υετούς (βροχές), ετήσιους και καρποφόρους . κ.λ.π.

Ευχή επί ορύξει φρέατος.

Αναφέραμε και πιο πάνω , ότι τα παλιότερα χρόνια που η πίστη των ανθρώπων προς τον Θεό ήταν ισχυρότερη και άφηναν στα χέρια του Θεού τα ζητήματά τους και τις αγωνίες τους, δεν υπήρχε καμιά σημαντική προσπάθειά τους που να μην επικαλεστούν τη βοήθεια του Θεού μέσω του ιερέα. Το ίδιο ακριβώς έκαναν και όταν ήσαν υποχρεωμένοι να ψάξουν για υπόγεια νερά ανοίγοντας πηγάδια, όταν δεν υπήρχαν τρεχούμενα νερά στη περιοχή τους. Και για τη περίπτωση αυτή η Εκκλησία μας έχει τη κατάλληλη ευχή με την οποία παρακαλεί τον Θεό να ανταμείψει τον κόπο και την αγωνία των ανθρώπων, και όπως τότε στην έρημο πρόσφερε στους Ισραηλίτες νερό μέσα από τον άνυδρο βράχο, έτσι και τώρα να χαρίσει στους ενδιαφερομένους νερό « διειδές τε και πότιμον, άφθονον μεν εις χρείαν, αβλαβές δε προς απόλαυσιν.». Δηλαδή “ και διαφανές (ξάστερο) και πόσιμο, άφθονο μεν για να μπορούν να κάνουν τις δουλειές τους, υγιεινό δε για να το απολαμβάνουν.”.

Έτσι υπάρχουν ευχές « ει συμβεί τι μιαρόν οιονδήποτε εμπεσείν εις φρέαρ ύδατος ». Σε περίπτωση, δηλαδή που πέσει κάτι ακάθαρτο και μολύνει το πόσιμο νερό.

Περί της υδραντλικής μηχανής Νόριας

Προς άντλησιν του αναγκαιούντος ύδατος δια το πότισμα των κήπων μεταχειρίχοντο, και εις πολλά ακόμη μέρη της ανατολής μεταχειρίζονται μέχρι σήμερον, τα πασίγνωστα και ογκοδέστατα ξύλινα μαγκανοπήγαδα, τα έχοντα κάδους εκ σανίδων, ή εκ πηλού (κανάτια).

Ο εκ της προστριβής και κλαυθμηρός ήχος, ον εκπέμπει το από της εποχής του Χέοπος και των Φαραώ της Αιγύπτου εφευρεθέν τούτον εργαλείον, παρόμοιος με τον μυκηθμόν της πεινώσης τίγρεως προβάλλει την ακοήν παντός ανθρώπου προτού να πλισιάση εις τον κήπον εντός του οποίου ευρίσκεται το μαγκανοπήγαδον.

Κατ’ ουδέν θα έβλαπτε, βεβαίως, η απαισία αυτή μουσική, εάν ήτο το μόνον ελάττωμα των ξύλινων μαγκανοπήγαδων, και εάν η προξενούσα αυτήν προστριβή των ξύλινων μαγκανοπηγάδων δεν εδαπάνα ματαίως την δύναμιν του κινούντος την μηχαν΄ταύτην ίππου’ δυστυχώς όμως και ο ισχυρότερος όμως ίππος απαυδεί και φθείρεται προς άντλησιν ελαχίστης ποσότητος ύδατος, και τα ξύλινα τεμάχια του γαρύζοντος τούτου μαγκανοπηγάδου πίπτουσιν ως οδόντες γραίας τραγωδίστριας φορολογούντες κατ’ έτος τον ιδιοκτήτην τοιούτου του εργαλείου δι’ 100 ή και 200 δραχμών χάριν επισκευής, μετά τινα δε έτη το παν γίνεται κόνις.

Ένεκα της αληθούς ταύτης ιστορίας του μαγκανοπηγάδου, και εις Αθήνας και εις πολλά άλλας πόλεις της Ελλάδος και Τουρκίας, αντεκατεστάθει το πανάρχαιον τούτον γεωργικόν εργαλείον δια της προ τινών χρόνων υδραντλικής μηχανής της καλούμενης Νορίας (Noria), ήτις προς τα άλλα αυτής πλεονεκτήματα, κατέχει το έκτον μόλις του χώρου όπερ κατείχε το μυκώμενον μαγκανοπήγαδον.

--«Και που να έυρωμεν τας μηχανάς της Νορίας, κύριε συγγραφεύ των γεωπονικών, με ερωτώσιν οι αναγνώστες μου, εξ Ευρώπης δια να πληρώσωμεν βαρείς ναύλους; Και εάν πάθωσί τι τις θέλει μας τας επισκευάζει;»

Τας μηχανάς της Νορίας κατασκευάζει, κύριοί μου, το εν Πειραιεί σιδηρουργικόν εργοστάσιον του κυρίου Γ. Βασιλειάδου, εκ χυτού και σφυρήλατου σιδήρου, δεν έχουσιν δε αύται κανέν μέρος ξύλινον εκτός μόνου του μοχλού δι’ ου ο ίππος στρέφει αυτάς. Χάριν των αναγνωστών μου των αγνοούντων ταύτην την οφελιμωτάτην υδραντλικήν μηχανήν παραθέτω ενταύθα την εικόνα αυτής και προτρέπω του ιδιοκτήτας κήπων, ή γαιών ποτιστικών, εν αις υπάρχουσιν φρέατα άφθονον αναβλύζοντα ύδωρ, να προτιμήσωσι τούτο το πολλού λόγου άξιον εργαλείον από τα ξύλινα μαγξανοπήγαδα’ διότι εφάπαξ εξοδεύοντες ποσόν τι χρημάτων αποκτώσι μηχανήν διαρκή και στερεάν, απαλλαττόμενοι πάσης άλλης μερίμνης και δαπάνης, καθ’ α μαρτυρούσι και κηρύττουσιν οι μέχρι τούδε εφαρμόσαντες αυτήν εις τους εν Αθήναις και Πειραιεί και αλλαχού κειμένους κήπους των.

Δια της μηχανής ταύτης ολόκληρος η δύναμις του ίππου δαπανάται προς άντλησιν ύδατος. Το βάθος του φρέατος, η χωριτικότης των κάδων, ο αριθμός αυτών, και η δύναμις του ίππου, τα πάντα υπολογίσθησαν και εσχετίσθησαν μετ’ ακριβείας μαθηματικής ως ο εις το τέλος του αρθριδίου τούτου πίναξ διαλαμβάνει.

Ιδού δε και μικρά τις περιληπτική του τρόπου καθ’ ον κινείται και ενεργεί η Νορία.

Ίππος μετρίας δυνάμεως, αλλ’ υγιής, ανέτως κινεί αυτήν, ποιών ανά παν λεπτόν της ώρας τέσσαρας στροφάς, ήτοι διακοσίας τεσσαράκοντα στροφάς εις εκάστην ώραν. Περιστρεφόμενος δε περί την μηχανήν ο ίππος μεταδίδει δια του μοχλού την περιστροφική κίνηση εις τον κάθετο άξονα και εις τον επ’ αυτού κωνικόν οδοντωτό τροχόν, ούτινος οι οδόντες συμπλεκομένοι μετά των οδόντων ετέρου τροχού κειμένου επί του οριζοντίου άξονος, μεταδίδουσι και εις αυτόν την περιστροφικήν κίνησην. Επί του άξονος τούτου καίται το τύμπανον το οποίον στρεφόμενον συμπαρασύρει την άλυσσον την φέρουσαν τους κάδους, οίτινες πλήρεις ύδατος άμα ανέλθωσιν εις το ανώτατον σημείον εκκενούνται εντός των επτά κοιλοτήτων του τύμπανου, και εξ αυτών, δι’ οπών καιμένων επί της εξωτερικής πλακός, εξέρχεται το ύδωρ και χύνεται εντός λεκάνης, εκείθεν δε δια πηλίνων σωλίνων, ή κτιστών αυλάκων μετοχεύεται εις την δεξαμενήν.

Οι κάδοι εισί κατασκευασμένοι εκ χονδρού ελάσματος ψευδαργύρου (τζίγκου), φέρουσιν δε πάντες περί το στόμιον αυτών, εις τας δύο πλευράς, και εις τον πυθμένα λωρίδα σιδηρού ελάσματος δια περισσότεραν στερεότητα. Εις τον πυθμένα εκάστου κάδου υπάρχουσι δύω μικραί οπαί δι’ ων εξέρχεται ο περιεχόμενος εντός αυτού αήρ όταν ούτος βυθίζεται εν τω υδάτι όπως πληρωθή, ανερχομένων δε των κάδων, οίτινες συνδέονται δι’ ισχυράς αλύσσου εκ σφυρηλάτου σιδήρου, το ύδωρ ρέει δια των δύο τούτων οπών από του ενός κάδου εντός του αμέσως κάτωθεν τούτου κειμένου, ώστε πάντες οι ανερχόμενοι κάδοι εισί πλήρεις ύδατος, πάντες δε οι κατερχόμενοι κενοί.

Πάντα τα προστριβόμενα μέρη της μηχανής Νορίας εισί κατασκευασμένα δια τορνευμένου σφυρηλάτου σιδήρου και ορειχάλκου, και επομένως δεν υπόκεινται εις την εκ της προστριβής φθοράν’ αρκεί τα μέρη ταύτα να αλείφωνται δι’ ελαίου ή λίπους’ όπερ είναι φόρος ελάχιστος και συνήθης προς συντήρησιν πάσης ενεργούσης μηχανής.

Εν τω εργοστασίω του κυρίου Βασιλειάδου ευρίσκονται δύο μεγέθη της Νορίας. Εκ τούτων αι μεν του πρώτου μεγέθους τιμώνται δραχμάς 875 άνευ των κάδων, ως έκαστος τιμάται δρ. 6,50 μετά της δεούσης αυτοίς σιδηράς αλύσσου. Αι δε του δευτέρου μεγέθους τιμώνται δραχ. 600 και έκαστος κάδος αυτών μετά της αλύσσου δρ. 5,50 και κινούνται δι’ ενός Όνου.

Ο κάτωθεν πίναξ δεικνύει το ποσόν του αντλούμένου καθ’ εκάστην ώραν ύδατος αναλόγως του βάθους του φρέατος, της χωρητικότητας των κάδων και του μεγέθους της μηχανής. Εξ ιδίας δε αντιλήψεως εβεβαιώθην και πληροφορώ πάντα ενδιαφερόμενον, ότι οι σημειούμενοι αριθμοί είναι ακριβείς.

ΝΟΡΙΑ Α’ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΔΡ. 875				ΝΟΡΙΑ Β’ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΔΡ. 600
Βάθος φρέατος	Ποσόν αντλ. Ύδατος δι’ ενός ίππου εκάστην ώραν.	Ποσόν απαιτούμενων κάδων.	Χωρητικότης καδων.	Βάθος φρέατος	Ποσόν αντλ. Ύδατος δι’ ενός ίππου εκάστην ώραν.	Ποσόν απαιτούμενων κάδων.	Χωρητικότης καδων.
Μέτρα	Οκάδες		Οκάδες	Μέτρα	Οκάδες		Οκάδες
4	20,100	24	16	4	15,000	30	12
6	13,300	32	10	6	10,000	40	8
8	10,000	42	8	8	7,000	52	6
10	8,000	50	6	10	6,000	63	5
12	6,700	60	5	12	5,000	72	4
14	5,700	68	4	14	4,250	86	3

Από το βιβλίο του Α. Οικονομίδου 1872

Μηχανές τύπου Νόρια στη Βαλύρα λειτουργούσαν : Στα Γκομεσέικα του γιατρού Γεωργακόπουλου, στο εξοχικό κέντρο του Τσαγκάρη που είναι καλυμμένο με τσιμέντο, στο κτήμα του Σιαγκρή, κοντά στο δημοτικό σχολείο Βαλύρας (υπάρχει φωτογραφία),στο αυλάκι στο κτήμα του Λιοντήρη που υπήρχε και υπόστεγο και στο Μπουζαλά (υπάρχει φωτογραφία), κοντά στο χειμερινό μύλο.

Από το αρχείο της εφημερίδας Βαλύρας

Φύλο 42-43

Λευκή συμφορά. Μεγάλες καταστροφές στην Μεσσηνία απ’ τη χιονοστιβάδα κυρίως στα κηπευτικά, σταφίδες, ελιές, αμπέλια, ξινά και πολλά αποκλεισμένα χωριά και προπάντων πρόβατα θερμοκήπια, 110 αγρότες Βαλυραίοι δήλωσαν ζημιές.

Λαογραφικά. Πώς δημιουργήθηκε το ξεροπήγαδο στο Μπιζάνι της Βαλύρας. Αναστάσιος Καρύδης

Φύλλο 80-81

Δίπλα στο αυλάκι υπάρχει ιπποκίνητο μαγκάνι και κανάλι που διοχέτευε τα νερά σε κτήματα καθώς και πηγάδι με γούρνα. Αυτά ήταν οι μηχανές νόρια του γιατρού Γεωργακόπουλου στα Γκομεσέικα και Λιοντήρη στα Ποτιστικά.

Φύλλο 116 –117

Η στάμνα.

Ένας χωρικός πήγαινε με τη στάμνα να πάρει νερό από τα βουνά. Έβαλε τη στάμνα κάτω από τη βρύση χωρίς να την κρατά και η στάμνα έπεσε .

Το επανάλαβε πάλι και στάμνα ξανάπεσε .

Τότε θυμωμένος την άρπαξε και την έσπασε. Έτσι επιστρέφει στο σπίτι χωρίς νερό.

Αργότερα όταν άρχισε να διψά σκέφτηκε πως δεν έφταιγε η στάμνα αλλά αυτός αλλά, και πως θα πιει νερό.

Φύλλο 97

Γιατί λέμε σιγά μη στάζει η ουρά του γαιδάρου στο πηγάδι.

Υπήρχε ένα μοναδικό πηγάδι , όπου υδρευόταν όλο το χωριό .

Κάποια νύχτα όμως και καθώς το πηγάδι είχε μείνει ξεσκέπαστο, έπεσε μέσα ένας γάιδαρος και έμεινε εκεί όλη τη νύχτα . Σαν ξημέρωσε η μέρα μαζεύτηκαν όλοι οι χωριανοί οργάνωσαν τον απεγκλωβισμό του . Την ώρα που ο γάιδαρος είχε φτάσει στο στόμιο του πηγαδιού ένας χωριανός που στεκόταν δίπλα πετάχτηκε και παρατήρησε .

Προσέξτε παιδιά μη στάξει μέσα στο πηγάδι η ουρά του γαιδάρου και μας χαλάσει το νερό .

Δεν τον πείραζε το γεγονός ότι ο γάιδαρος ήταν ολόκληρος βουτηγμένος μέσα στο νερό , και τον πείραζε μόνο το στάξιμο της ουράς του . Έτσι έμεινε η φράση που χρησιμοποιείται με τη μεταφορική σημασία σε πλήθος και σημερινές περιπτώσεις .

ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΒΑΛΥΡΑΣ-13 ΤΟΜΟΙ 1914-1963

ΤΡΙΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ 1925-1933

ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΒΑΛΥΡΑΣ

ΤΟΜΟΣ 5^ος

^{6-12-1925 ΕΩΣ 18-5-1930}

^{Πράξη 35.ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΦΡΕΑΤΟΣ-ΣΥΝΤΑΞΗ ΚΑΙ ΨΗΦΙΣΗ ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΑΓΡΟΦΥΛΑΚΗΣ}

ΤΟΜΟΣ 6^ος

^8-6-1930^evs^21-5-1934

^{Πράξη 105.ΨΗΦΙΣΗ ΓΙΑ ΕΚΒΑΝΘΥΣΗ ΦΡΕΑΤΟΣ ΠΑΝΥΓΗΡΕΩΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΠΕΡΑ ΜΕΡΙΑ ΗΛΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ}

Η κοινωνική επανάσταση στη Μεσσηνία το 1834

2011-10-05T11:37:00.002+03:00

ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛEΣΜΑΤΑ

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Δ. ΛΥΡΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΒΑΛΥΡΑ ΙΘΩΜΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

ΤΚ 24002, ΤΗΛ.2724071016

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Μεσσηνιακή επανάσταση του 1834 είναι μία σημαντική, αν και αγνοημένη, στιγμή της ελληνικής ιστορίας, καθώς πρόκειται ουσιαστικά για την πρώτη κοινωνική επανάσταση αλλά και για την πρώτη διεκδίκηση Συντάγματος από τον ελληνικό λαό.Η ιστορία είναι ασφαλώς η μεγάλη μας δασκάλα. Οι λαοί αντλούν δύναμη και αποκτούν αυτογνωσία και αυτοεκτίμηση από το βάθος της.

Δυστυχώς εμείς οι Έλληνες τη δασκάλα μας που σίγουρα είναι ανώτερη απ΄ όλες τις άλλες δεν την αφήσαμε να μας τα διδάξει. και το χειρότερο: πολλές φορές βάζουμε τα διδάγματα της Ιστορίας στα αζήτητα, για να εξυπηρετήσουμε σκοπιμότητες και ιδεολογήματα. Ορισμένα γεγονότα τα εξωραΐζουμε και άλλα τα υποβαθμίζουμε ή τα αποσιωπούμε τελείως, με αποτέλεσμα να μετατρέπουμε την ιστορία σε προπαγάνδα.

Μας ειρωνεύονται συχνά οι ξένοι. Το ζούμε αυτό και στις μέρες μας. Το χειρότερο είναι ότι αν αντιλαμβανόμαστε ότι εμείς τους δίνουμε τέτοια δικαιώματα με τη συμπεριφορά μας.Είναι πολλές οι αναλογίες των εποχών. Και τότε, πιο δικαιολογημένα ασφαλώς , ο λαός μας αναζητούσε πυξίδα. Η καταφυγή στους «έξω» ποτέ δεν μας βοήθησε, γιατί εμείς δεν ακούμε τη δασκάλα μας, την Ιστορία μας, και έτσι σήμερα είμαστε στο μεσοπρόθεσμο και στο μνημόνιο, που μας επέβαλλε η τρόικα. Διαβάστε περισσότερα »